<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X25n0509"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 509 金刚经解義</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 509 金刚经解義</title> <author>淸 <name role="" type="person">徐槐廷</name>述</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> </editionStmt> <extent>2卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">509</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">金刚经解義</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00215"> <charName>CBETA CHARACTER CB00215</charName> <mapping cb:dec="983255" type="PUA">U+F00D7</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7398</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[王*巳]</value></charProp></char> <char xml:id="CB00501"> <charName>CBETA CHARACTER CB00501</charName> <mapping cb:dec="983541" type="PUA">U+F01F5</mapping> <mapping type="unicode">U+4B7E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>驮</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[马*犬]</value></charProp></char> <char xml:id="CB01926"> <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName> <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char> <char xml:id="CB04636"> <charName>CBETA CHARACTER CB04636</charName> <mapping cb:dec="987676" type="PUA">U+F121C</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>璇</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[王*(虍-七+(一/八/八/目))]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15097"> <charName>CBETA CHARACTER CB15097</charName> <mapping cb:dec="998137" type="PUA">U+F3AF9</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+9EAB</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>面</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[麸-夫+丐]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-16T15:46:35"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0878a" n="0878a"/> <lb ed="X" n="0878a01"/> <lb ed="X" n="0878a02"/> <lb ed="X" n="0878a03"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 509-A</cb:mulu><head>No. 509-A</head> <lb ed="X" n="0878a04"/><lb ed="R092" n="0829a01"/><p xml:id="pX25p0878a0401"><persName>佛</persName>法无边。人天归敬。五蕴皆空。六根淸净。妙典常 <lb ed="X" n="0878a05"/><lb ed="R092" n="0829a02"/>存。虔持必应。苦海难逾。 <lb ed="X" n="0878a06" type="honorific"/><lb ed="R092" n="0829a03"/>神扶自定。灾劫无忧。唯操本性。口诵不離。驱邪却病。 <lb ed="X" n="0878a07"/><lb ed="R092" n="0829a04"/>万法了电。一心如镜。始悟前因。猛然深醒。廣劝世 <lb ed="X" n="0878a08"/><lb ed="R092" n="0829a05"/>人。真言可听。</p> <lb ed="X" n="0878a09"/><lb ed="R092" n="0829a06"/><p xml:id="pX25p0878a0901">时 <lb ed="X" n="0878a10" type="honorific"/><lb ed="R092" n="0829a07"/>咸豐八年岁在戊午秋八月<persName>佛</persName>弟子黄乐之敬书</p></cb:div> <lb ed="X" n="0878a11"/> <lb ed="X" n="0878a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">No. 509-B 金刚经源流</cb:mulu><head>No. 509-B <lb ed="X" n="0878a13"/><lb ed="R092" n="0829a09"/> 金刚经源流</head> <lb ed="X" n="0878a14"/> <lb ed="X" n="0878a15"/><lb ed="R092" n="0829a10"/><p xml:id="pX25p0878a1501">释教之兴。肇于中古。昔有至人名燃灯。转大法轮。教 <lb ed="X" n="0878a16"/><lb ed="R092" n="0829a11"/>化度脱。而<persName>佛</persName>法始著。迨<name role="" type="person">周昭王</name>甲寅岁四月八日。天 <lb ed="X" n="0878a17"/><lb ed="R092" n="0829a12"/>竺迦维卫国净梵王。诞生太子。即释迦牟尼。三十二 <lb ed="X" n="0878a18"/><lb ed="R092" n="0829a13"/>相。八十种好。以夙愿故。舍国修道。雪山六载。精思苦 <lb ed="X" n="0878a19"/><lb ed="R092" n="0829a14"/>行。于腊月八日。睹明星出见。豁然顿悟。具六通识。为 <lb ed="X" n="0878a20"/><lb ed="R092" n="0829a15"/>三界尊。阐教西方。而<persName>佛</persName>法于是大盛。<persName>佛</persName>初诣鹿苑。後 <lb ed="X" n="0878a21"/><lb ed="R092" n="0829a16"/>住祇<anchor xml:id="nkr_note_orig_0878001" n="0878001"/>阿林。讲说大法。四十九年。是时同听法会者凡 <lb ed="X" n="0878a22"/><lb ed="R092" n="0829a17"/>数千人。有大弟子迦葉尊者。得<persName>佛</persName>正法藏。<persName>佛</persName>亲为授 <lb ed="X" n="0878a23"/><lb ed="R092" n="0829a18"/>记。是为西土初祖。有慧命须菩提尊者。解空第一。有 <lb ed="X" n="0878a24"/><lb ed="R092" n="0829b01"/>舍利弗尊者。智慧第一。皆能传<persName>佛</persName>心要。二祖阿难尊 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0878b" n="0878b"/> <lb ed="X" n="0878b01"/><lb ed="R092" n="0829b02"/>者。多闻第一。于<persName>佛</persName>灭後。宣扬教典。般若全部六百卷。 <lb ed="X" n="0878b02"/><lb ed="R092" n="0829b03"/>皆其所传也。後汉明帝感梦金人。遣使天竺。访寻<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0878b03"/><lb ed="R092" n="0829b04"/>法。白马<g ref="#CB00501">驮</g>经。中土之有经典自此始。传至二十八祖 <lb ed="X" n="0878b04"/><lb ed="R092" n="0829b05"/>达摩尊者。以大神通。收摄三十六处邪魔外道。设洪 <lb ed="X" n="0878b05"/><lb ed="R092" n="0829b06"/>誓愿。自西印度。历恒河沙。以至震旦。凡三周寒暑。达 <lb ed="X" n="0878b06"/><lb ed="R092" n="0829b07"/>于南海。时梁普通七年庚子九月廿一日也。说法演 <lb ed="X" n="0878b07"/><lb ed="R092" n="0829b08"/>教。宗门大启。其传授密旨。大抵从超悟得。明心见性。 <lb ed="X" n="0878b08"/><lb ed="R092" n="0829b09"/>参悟本来。是为东土初祖。自达摩西来。传心印于二 <lb ed="X" n="0878b09"/><lb ed="R092" n="0829b10"/>祖慧可大师。且以楞伽经四卷付之。云是<persName>如来</persName>心地 <lb ed="X" n="0878b10"/><lb ed="R092" n="0829b11"/>要门。令诸众生开示悟入。至五祖宏忍大师。始易以 <lb ed="X" n="0878b11"/><lb ed="R092" n="0829b12"/>金刚经传授。尝劝僧俗。但持金刚经。即自见性成<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0878b12"/><lb ed="R092" n="0829b13"/>故曹溪六祖。闻经中应无所住而生其心句。遂传五 <lb ed="X" n="0878b13"/><lb ed="R092" n="0829b14"/>祖衣钵。则金刚经之能成<persName>佛</persName>。信<anchor xml:id="nkr_note_add_0878b1301" n="0878b1301"/><anchor xml:id="beg0878b1301" n="0878b1301"/>已<anchor xml:id="end0878b1301"/>。是经也。为<persName>世尊</persName>第 <lb ed="X" n="0878b14"/><lb ed="R092" n="0829b15"/>九会说法。<persName>佛</persName>说此甚深经典。盖为诸众生解诸烦热。 <lb ed="X" n="0878b15"/><lb ed="R092" n="0829b16"/>化淸凉境。拔诸苦恼。離火宅厄。济诸幽魂。超地狱趣。 <lb ed="X" n="0878b16"/><lb ed="R092" n="0829b17"/>化诸六道。获天人乐。诚昏衢之智烛。苦海之慈航也。 <lb ed="X" n="0878b17"/><lb ed="R092" n="0829b18"/>学禅者果能扫除一切。冥心内观。寂坐元默。唯归于 <lb ed="X" n="0878b18"/><lb ed="R092" n="0830a01"/>空。空无所空。洞达无碍。是为参无上大乘。即或朝夕 <lb ed="X" n="0878b19"/><lb ed="R092" n="0830a02"/>讽诵。信心受持。亦可以了夙世因。脱三涂苦。罪业消 <lb ed="X" n="0878b20"/><lb ed="R092" n="0830a03"/>灭。获福无穷矣。嗟乎。扰扰匆匆。晨鸡暮钟。证慧业于 <lb ed="X" n="0878b21"/><lb ed="R092" n="0830a04"/>菩提。渡迷津以宝筏。西来大意。如是如是。至各书所 <lb ed="X" n="0878b22"/><lb ed="R092" n="0830a05"/>载。持诵金刚经功效。捷于影响。兹不复赘。</p><p xml:id="pX25p0878b2217" cb:place="inline">净如居士 <lb ed="X" n="0878b23"/><lb ed="R092" n="0830a06"/>雲鹤<name role="" type="person">徐槐廷</name>敬述</p></cb:div> <lb ed="X" n="0878b24"/> <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0878c" n="0878c"/> <lb ed="X" n="0878c01"/><lb ed="R092" n="0830a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">彙纂引用书目</cb:mulu><head>彙纂引用书目</head> <lb ed="X" n="0878c02"/><lb ed="R092" n="0830a09"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0878c0201">隋天台智者大师疏<note place="inline">法名智顗</note></item> <lb ed="X" n="0878c03"/><lb ed="R092" n="0830a10"/><item xml:id="itemX25p0878c0301">唐曹溪法师直解<note place="inline">六祖法名慧能</note><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0878c0314">圭峰禅师疏论纂要<note place="inline">法名宗密</note></item></list></item> <lb ed="X" n="0878c04"/><lb ed="R092" n="0830a11"/><item xml:id="itemX25p0878c0401">宋长水大师刊定记<note place="inline">法名子<g ref="#CB04636">璇</g></note><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0878c0413">中峰禅师略義</item> <lb ed="X" n="0878c05"/><lb ed="R092" n="0830a12"/><item xml:id="itemX25p0878c0501">龙舒居士<name role="" type="person">王日休</name>註</item><item xml:id="itemX25p0878c0509">致政陈雄註</item></list></item> <lb ed="X" n="0878c06"/><lb ed="R092" n="0830a13"/><item xml:id="itemX25p0878c0601">明憨山大师决疑<note place="inline">法名德淸</note><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0878c0612">宗泐禅师经解<note place="inline">法名如<g ref="#CB00215">玘</g>又名晓月</note></item> <lb ed="X" n="0878c07"/><lb ed="R092" n="0830a14"/><item xml:id="itemX25p0878c0701">曾凤仪宗通</item><item xml:id="itemX25p0878c0706">李腾芳集解</item> <lb ed="X" n="0878c08"/><lb ed="R092" n="0830a15"/><item xml:id="itemX25p0878c0801">张有誉義趣廣演<note place="inline">号大圆居士</note></item> <lb ed="X" n="0878c09"/><lb ed="R092" n="0830a16"/><item xml:id="itemX25p0878c0901">似空法师金刚鎞<note place="inline">法名廣伸</note></item><item xml:id="itemX25p0878c0912">张国维疏解<note place="inline">号如如居士。抄本</note></item> <lb ed="X" n="0878c10"/><lb ed="R092" n="0830a17"/><item xml:id="itemX25p0878c1001">莲士大师註说</item><item xml:id="itemX25p0878c1007">王化隆直指</item> <lb ed="X" n="0878c11"/><lb ed="R092" n="0830a18"/><item xml:id="itemX25p0878c1101">洪莲和尙集註<note place="inline">採集五十三家</note></item></list></item> <lb ed="X" n="0878c12"/><lb ed="R092" n="0830b01"/><item xml:id="itemX25p0878c1201"><note place="inline">本朝</note>剩闲居士龚<anchor xml:id="nkr_note_add_0878c1201" n="0878c1201"/><anchor xml:id="beg0878c1201" n="0878c1201"/>穊<anchor xml:id="end0878c1201"/>綵集解<list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0878c1212">诚斋居士盛符升五释</item> <lb ed="X" n="0878c13"/><lb ed="R092" n="0830b02"/><item xml:id="itemX25p0878c1301">黄成辨经贯</item><item xml:id="itemX25p0878c1306">王履昌句解</item> <lb ed="X" n="0878c14"/><lb ed="R092" n="0830b03"/><item xml:id="itemX25p0878c1401">无名氏芥疏<note place="inline">抄本</note></item><item xml:id="itemX25p0878c1408">顾旦初圆旨</item> <lb ed="X" n="0878c15"/><lb ed="R092" n="0830b04"/><item xml:id="itemX25p0878c1501">范季珍如解<note place="inline">经旨提要俱摘大圆居士</note></item> <lb ed="X" n="0878c16"/><lb ed="R092" n="0830b05"/><item xml:id="itemX25p0878c1601">石成金註论讲证</item> <lb ed="X" n="0878c17"/><lb ed="R092" n="0830b06"/><item xml:id="itemX25p0878c1701">陆腾金刚经演说<note place="inline">據註云。此书甚佳。购之未得</note></item></list></item> <lb ed="X" n="0878c18"/><lb ed="R092" n="0830b07"/><item xml:id="itemX25p0878c1801"><note place="inline">附记</note>圆通文尼自在光<persName>佛</persName>直解<note place="inline">降乩笔</note> <lb ed="X" n="0878c19"/><lb ed="R092" n="0830b08"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0878c1901">冲元道人註疏</item><item xml:id="itemX25p0878c1907">东樵山人直说</item> <lb ed="X" n="0878c20"/><lb ed="R092" n="0830b09"/><item xml:id="itemX25p0878c2001">孙念劬彙纂</item><item xml:id="itemX25p0878c2006">复复道人疑记</item></list></item></list></cb:div> <lb ed="X" n="0878c21"/> <lb ed="X" n="0878c22"/> <lb ed="X" n="0878c23"/> <lb ed="X" n="0878c24"/> <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0879a" n="0879a"/> <lb ed="X" n="0879a01"/><lb ed="R092" n="0830b11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">例言</cb:mulu><head>例言</head> <lb ed="X" n="0879a02"/><lb ed="R092" n="0830b12"/><list><item xml:id="itemX25p0879a0201"><anchor xml:id="nkr_note_add_0879a0201" n="0879a0201"/><anchor xml:id="beg0879a0201" n="0879a0201"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0879a0201"/>是经梁昭明太子标为三十二分。然细绎段落。恐 <lb ed="X" n="0879a03"/><lb ed="R092" n="0830b13"/>不止是。每分标题。亦未尽赅。且如推穷四果。渐至 <lb ed="X" n="0879a04"/><lb ed="R092" n="0830b14"/><persName>如来</persName>。正紧接燃灯<persName>佛</persName>所一段。何割截属下莊严。尔 <lb ed="X" n="0879a05"/><lb ed="R092" n="0830b15"/>时慧命须菩提问说法信心。虽承接上文。究另有 <lb ed="X" n="0879a06"/><lb ed="R092" n="0830b16"/>所请。不得幷为一分。其馀宜分宜合。不一而足。是 <lb ed="X" n="0879a07"/><lb ed="R092" n="0830b17"/>编段落。彙合诸家。折中至当。非敢臆说也。然三十 <lb ed="X" n="0879a08"/><lb ed="R092" n="0830b18"/>二分。相沿<anchor xml:id="nkr_note_add_0879a0801" n="0879a0801"/><anchor xml:id="beg0879a0801" n="0879a0801"/>已<anchor xml:id="end0879a0801"/>久。未可抹煞。兹将每分所标名目。列 <lb ed="X" n="0879a09"/><lb ed="R092" n="0831a01"/>于眉端。</item> <lb ed="X" n="0879a10"/><lb ed="R092" n="0831a02"/><item xml:id="itemX25p0879a1001"><anchor xml:id="nkr_note_add_0879a1001" n="0879a1001"/><anchor xml:id="beg0879a1001" n="0879a1001"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0879a1001"/>是经当分看。憨山辨为上下两卷甚当。然自从大 <lb ed="X" n="0879a11"/><lb ed="R092" n="0831a03"/>众起。至即见<persName>如来</persName>止。统是大乘正宗。盖安住降伏。 <lb ed="X" n="0879a12"/><lb ed="R092" n="0831a04"/>不著形相。全经大旨<anchor xml:id="nkr_note_add_0879a1201" n="0879a1201"/><anchor xml:id="beg0879a1201" n="0879a1201"/>已<anchor xml:id="end0879a1201"/>竟。自後善现问实信则示 <lb ed="X" n="0879a13"/><lb ed="R092" n="0831a05"/>以淸净。问经名则示以般若。问信解受持则示以 <lb ed="X" n="0879a14"/><lb ed="R092" n="0831a06"/>離相发心。层层阐发。意旨渊深。後又赞歎是经之 <lb ed="X" n="0879a15"/><lb ed="R092" n="0831a07"/>妙。劝人受持读诵。直至不可思议止。俱是谈般若 <lb ed="X" n="0879a16"/><lb ed="R092" n="0831a08"/>法。以洗发住降之義。是为上卷。须菩提闻<persName>佛</persName>所说。 <lb ed="X" n="0879a17"/><lb ed="R092" n="0831a09"/>深解義趣。至于涕泪悲泣。岂有复昧住降之理。再 <lb ed="X" n="0879a18"/><lb ed="R092" n="0831a10"/>为启请。後人註解。谓前言粗执。後言细执。前为初 <lb ed="X" n="0879a19"/><lb ed="R092" n="0831a11"/>发心者言。後为<anchor xml:id="nkr_note_add_0879a1901" n="0879a1901"/><anchor xml:id="beg0879a1901" n="0879a1901"/>已<anchor xml:id="end0879a1901"/>发心者言。均属非是。盖善现恐 <lb ed="X" n="0879a20"/><lb ed="R092" n="0831a12"/>後世未能亲承<persName>佛</persName>语之善男女发菩提心者。无所 <lb ed="X" n="0879a21"/><lb ed="R092" n="0831a13"/>遵行。欲<persName>佛</persName>立一法。以普示将来。<persName>佛</persName>故以实无有法 <lb ed="X" n="0879a22"/><lb ed="R092" n="0831a14"/>破之。以後节节申解上卷未尽之義。俱有妙旨。各 <lb ed="X" n="0879a23"/><lb ed="R092" n="0831a15"/>不相承。末揭出不取于相。如如不动。为全篇总结。 <lb ed="X" n="0879a24"/><lb ed="R092" n="0831a16"/>住降之旨。洞彻无遗。是为下卷。金刚经无前半部。 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0879b" n="0879b"/> <lb ed="X" n="0879b01"/><lb ed="R092" n="0831a17"/>则演说不开。无後半部。则搜括不尽。</item> <lb ed="X" n="0879b02"/><lb ed="R092" n="0831a18"/><item xml:id="itemX25p0879b0201"><anchor xml:id="nkr_note_add_0879b0201" n="0879b0201"/><anchor xml:id="beg0879b0201" n="0879b0201"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0879b0201"/>是经当合看。一卷如一章。一章如一句。一句如一 <lb ed="X" n="0879b03"/><lb ed="R092" n="0831b01"/>字。何为一字。昔赵洲禅师。每遇学人入室。令参无 <lb ed="X" n="0879b04"/><lb ed="R092" n="0831b02"/>字为话头。这一无字。函盖乾坤。包罗万象识。得金 <lb ed="X" n="0879b05"/><lb ed="R092" n="0831b03"/>刚经无相宗旨。全经可作一字读也。</item> <lb ed="X" n="0879b06"/><lb ed="R092" n="0831b04"/><item xml:id="itemX25p0879b0601"><anchor xml:id="nkr_note_add_0879b0601" n="0879b0601"/><anchor xml:id="beg0879b0601" n="0879b0601"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0879b0601"/>是经解義。分註论讲三字。仿石註本也。註者。将正 <lb ed="X" n="0879b07"/><lb ed="R092" n="0831b05"/>文字句。逐一破解也。论者。将本文精義。辨析论断 <lb ed="X" n="0879b08"/><lb ed="R092" n="0831b06"/>也。讲者。顺<persName>如来</persName>善现口气。以为演发也。至每段纲 <lb ed="X" n="0879b09"/><lb ed="R092" n="0831b07"/>领脉络。承接界画处。则参以彙解数语。条分缕析。 <lb ed="X" n="0879b10"/><lb ed="R092" n="0831b08"/>段落分明。不至字比句栉。依文解義可比。其所採 <lb ed="X" n="0879b11"/><lb ed="R092" n="0831b09"/>录。先止四五家。後得孙述甫彙纂一书。搜罗甚富。 <lb ed="X" n="0879b12"/><lb ed="R092" n="0831b10"/>共有数十家。复加删订。彙成一册。诸家姓氏。不备 <lb ed="X" n="0879b13"/><lb ed="R092" n="0831b11"/>书者。缘参杂成文。不便註明。非掠美也。</item> <lb ed="X" n="0879b14"/><lb ed="R092" n="0831b12"/><item xml:id="itemX25p0879b1401"><anchor xml:id="nkr_note_add_0879b1401" n="0879b1401"/><anchor xml:id="beg0879b1401" n="0879b1401"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0879b1401"/>是经阿难结集语。句用尖。须菩提语。句用点。<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0879b15"/><lb ed="R092" n="0831b13"/>语。句用圈。以别之。通篇扼要关键处。用双圈。一节 <lb ed="X" n="0879b16"/><lb ed="R092" n="0831b14"/>精。深微妙处。用连圈。功效处。用连点。前後关照及 <lb ed="X" n="0879b17"/><lb ed="R092" n="0831b15"/>眉目处。用连尖。以醒之。</item></list></cb:div> <lb ed="X" n="0879b18"/> <lb ed="X" n="0879b19"/> <lb ed="X" n="0879b20"/> <lb ed="X" n="0879b21"/><lb ed="R092" n="0832a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">诵经要法</cb:mulu><head>诵经要法</head> <lb ed="X" n="0879b22"/><lb ed="R092" n="0832a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必静室</cb:mulu><head>何必静室</head> <lb ed="X" n="0879b23"/><lb ed="R092" n="0832a03"/><p xml:id="pX25p0879b2301">世人诵经。多觅静室。殊不知坚诚。全在于心。而不在 <lb ed="X" n="0879b24"/><lb ed="R092" n="0832a04"/>于境也。本心若静。虽居闹市。亦是深山。试看吾儒善 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0879c" n="0879c"/> <lb ed="X" n="0879c01"/><lb ed="R092" n="0832a05"/>读书者。挂角而读。带经而锄。竟以成功。何在于书室 <lb ed="X" n="0879c02"/><lb ed="R092" n="0832a06"/>之静乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0879c03"/><lb ed="R092" n="0832a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必出家</cb:mulu><head>何必出家</head> <lb ed="X" n="0879c04"/><lb ed="R092" n="0832a08"/><p xml:id="pX25p0879c0401">出家原为脱離罣碍。每见有等僧人。贪恋之心仍在。 <lb ed="X" n="0879c05"/><lb ed="R092" n="0832a09"/>如此出家。反不如在家而有出家之行者。转为上等。 <lb ed="X" n="0879c06"/><lb ed="R092" n="0832a10"/>试看古今在家善信。得悟菩提者甚多。如傅大士庞 <lb ed="X" n="0879c07"/><lb ed="R092" n="0832a11"/>居士诸公。俱有妻子尘累。于道无碍。可知全不在乎 <lb ed="X" n="0879c08"/><lb ed="R092" n="0832a12"/>出家也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0879c09"/><lb ed="R092" n="0832a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必设像</cb:mulu><head>何必设像</head> <lb ed="X" n="0879c10"/><lb ed="R092" n="0832a14"/><p xml:id="pX25p0879c1001">对<persName>佛</persName>诵经。意在起人敬畏。殊不知诵之有益无益。只 <lb ed="X" n="0879c11"/><lb ed="R092" n="0832a15"/>论心之诚否。心若不诚。虽时刻与圣像不離。亦何益 <lb ed="X" n="0879c12"/><lb ed="R092" n="0832a16"/>矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0879c13"/><lb ed="R092" n="0832a17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必急诵</cb:mulu><head>何必急诵</head> <lb ed="X" n="0879c14"/><lb ed="R092" n="0832a18"/><p xml:id="pX25p0879c1401">诵经全在口读其文。心思其義。只要字句明朗。微旨 <lb ed="X" n="0879c15"/><lb ed="R092" n="0832b01"/>了彻。虽低默读诵。俱为上乘。若是急急赶读。含糊图 <lb ed="X" n="0879c16"/><lb ed="R092" n="0832b02"/>快。未免到口不到心。纵然读过万遍。经義不解。原与 <lb ed="X" n="0879c17"/><lb ed="R092" n="0832b03"/>不读者相同。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0879c18"/><lb ed="R092" n="0832b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必跪讽</cb:mulu><head>何必跪讽</head> <lb ed="X" n="0879c19"/><lb ed="R092" n="0832b05"/><p xml:id="pX25p0879c1901">参悟经義。不拘行住坐卧。无有不可。何必专在于跪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0879c20"/><lb ed="R092" n="0832b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必全部</cb:mulu><head>何必全部</head> <lb ed="X" n="0879c21"/><lb ed="R092" n="0832b07"/><p xml:id="pX25p0879c2101">此经註解。非细加参详。则妙義不明。若人事匆忙之 <lb ed="X" n="0879c22"/><lb ed="R092" n="0832b08"/>际。何能全读。须知尘事稍闲。息心看一段。可得一段 <lb ed="X" n="0879c23"/><lb ed="R092" n="0832b09"/>之益。解一节。即有一节之功。试看六祖当日。只闻经 <lb ed="X" n="0879c24"/><lb ed="R092" n="0832b10"/>中应无所住而生其心句。即证菩提。可见唯在学人 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0880a" n="0880a"/> <lb ed="X" n="0880a01"/><lb ed="R092" n="0832b11"/>心悟如何。岂计其语句多寡耶。</p> <lb ed="X" n="0880a02"/><lb ed="R092" n="0832b12"/><p xml:id="pX25p0880a0201">按读诵经註。原可随时分段细加参详。以期解悟。 <lb ed="X" n="0880a03"/><lb ed="R092" n="0832b13"/>固难一时全读。至于持诵经文。须于每日平明时。 <lb ed="X" n="0880a04"/><lb ed="R092" n="0832b14"/>或人定後。既无人事之扰。息心端坐。口诵心维。或 <lb ed="X" n="0880a05"/><lb ed="R092" n="0832b15"/>一遍。或数遍。务令一念不起。久久行之。大有利益。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0880a06"/> <lb ed="X" n="0880a07"/> <lb ed="X" n="0880a08"/> <lb ed="X" n="0880a09"/> <lb ed="X" n="0880a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">金刚经解義</cb:mulu> <lb ed="X" n="0880a11"/><cb:docNumber>No. 509</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0880a12"/><lb ed="R092" n="0833a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金刚般若波罗蜜卷上</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0880a13"/><lb ed="R092" n="0833a02"/> <lb ed="X" n="0880a14"/><lb ed="R092" n="0833a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0880a1401">註 金中之刚。至坚至利。金取不变为義。喩般若 <lb ed="X" n="0880a15"/><lb ed="R092" n="0833a04"/>之体。所谓实相般若也。心本无相。以<persName>如来</persName>真性为 <lb ed="X" n="0880a16"/><lb ed="R092" n="0833a05"/>实相。即自性淸净也。刚取断截为義。喩般若之用。 <lb ed="X" n="0880a17"/><lb ed="R092" n="0833a06"/>所谓观照般若也。心本有觉。以真智现前为观照。 <lb ed="X" n="0880a18"/><lb ed="R092" n="0833a07"/>即本觉妙慧也。梵语般若。华言智慧。智为慧体。慧 <lb ed="X" n="0880a19"/><lb ed="R092" n="0833a08"/>为智用。梵语波罗蜜。华言到彼岸。此岸者。众生作 <lb ed="X" n="0880a20"/><lb ed="R092" n="0833a09"/>业受苦。生死轮迴之地。彼岸者。诸<persName>佛</persName>菩萨究竟超 <lb ed="X" n="0880a21"/><lb ed="R092" n="0833a10"/>脱。淸净安乐之所。能有智慧。離一切相。心常淸净。 <lb ed="X" n="0880a22"/><lb ed="R092" n="0833a11"/>即登彼岸。所谓涅槃是也。经径也。超凡入圣之径 <lb ed="X" n="0880a23"/><lb ed="R092" n="0833a12"/>路也。总之金刚。喩也。般若。法也。波罗蜜。证果也。是 <lb ed="X" n="0880a24"/><lb ed="R092" n="0833a13"/>本为姚秦三藏法师鸠摩罗什所译。流传最廣。</p> <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0880b" n="0880b"/> <lb ed="X" n="0880b01"/><lb ed="R092" n="0833a14"/><p xml:id="pX25p0880b0101">论 此标经题也。波罗蜜有六。佈施度悭贪。持戒 <lb ed="X" n="0880b02"/><lb ed="R092" n="0833a15"/>度婬邪。忍辱度嗔恚。精进度懈退。禅定度散乱。智 <lb ed="X" n="0880b03"/><lb ed="R092" n="0833a16"/>慧度愚痴。唯一般若。能生八万四千智慧。则六度 <lb ed="X" n="0880b04"/><lb ed="R092" n="0833a17"/>兼赅。万行具备。众生妄念纷纭。姦伪百出。自谓乖 <lb ed="X" n="0880b05"/><lb ed="R092" n="0833a18"/>巧。不知沉沦苦海。永堕轮迴。真愚痴人也。<persName>佛</persName>说是 <lb ed="X" n="0880b06"/><lb ed="R092" n="0833b01"/>经。欲人以净心妙慧。斩断妄缘。心性光明。同登觉 <lb ed="X" n="0880b07"/><lb ed="R092" n="0833b02"/>岸。殖善根者。始而诵经。终而悟理。得坚固力。金刚 <lb ed="X" n="0880b08"/><lb ed="R092" n="0833b03"/>是也。具大智慧。般若是也。度生死海。登菩提岸。波 <lb ed="X" n="0880b09"/><lb ed="R092" n="0833b04"/>罗蜜是也。五祖大师。尝劝僧俗。但持金刚经。即自 <lb ed="X" n="0880b10"/><lb ed="R092" n="0833b05"/>能见性。必至成<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0880b11"/><lb ed="R092" n="0833b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0880b1101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0880b01" n="0880b01"/>如是我闻一时<persName>佛</persName>在<name role="" type="person">舍卫国</name><name role="" type="person">祇树给孤独园</name>。与大比 <lb ed="X" n="0880b12"/><lb ed="R092" n="0833b07"/>邱众千二百五十人俱。尔时<persName>世尊</persName>。食时。著衣持钵。入 <lb ed="X" n="0880b13"/><lb ed="R092" n="0833b08"/>舍卫大城乞食。于其城中次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0880b1301" n="0880b1301"/><anchor xml:id="beg0880b1301" n="0880b1301"/>已<anchor xml:id="end0880b1301"/>。还至本处。饭食 <lb ed="X" n="0880b14"/><lb ed="R092" n="0833b09"/>讫。收衣钵。洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0880b1401" n="0880b1401"/><anchor xml:id="beg0880b1401" n="0880b1401"/>已<anchor xml:id="end0880b1401"/>。敷座而坐。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0880b15"/><lb ed="R092" n="0833b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0880b1501">註 如是。指全经而言。我。阿难自谓也。言此经所 <lb ed="X" n="0880b16"/><lb ed="R092" n="0833b11"/>云。乃我亲闻于<persName>佛</persName>也。一时。说经之时也。<persName>佛</persName>是释迦 <lb ed="X" n="0880b17"/><lb ed="R092" n="0833b12"/>牟尼。<persName>佛</persName>者梵音。华言觉也。自觉觉他。觉行圆满。故 <lb ed="X" n="0880b18"/><lb ed="R092" n="0833b13"/>曰<persName>佛</persName>。<name role="" type="person">舍卫国</name>。波斯匿王所居。祇陀。王之太子也。树 <lb ed="X" n="0880b19"/><lb ed="R092" n="0833b14"/>是祇陀手植。故曰祇树。<name role="" type="person">给孤独园</name>者。王之宰臣须 <lb ed="X" n="0880b20"/><lb ed="R092" n="0833b15"/>达挐。赈济贫人。称<name role="" type="person">给孤独</name>长者。须达拏深重<persName>佛</persName>教。 <lb ed="X" n="0880b21"/><lb ed="R092" n="0833b16"/>向祇陀借园。同建精舍。请<persName>佛</persName>说法。故<persName>佛</persName>常住园中 <lb ed="X" n="0880b22"/><lb ed="R092" n="0833b17"/>比丘。华言乞士。上乞法于诸<persName>佛</persName>。下乞食于善信之 <lb ed="X" n="0880b23"/><lb ed="R092" n="0833b18"/>谓。大比丘。谓得道之深者。俱。同处也。按<persName>佛</persName>成道时。 <lb ed="X" n="0880b24"/><lb ed="R092" n="0834a01"/>先度憍陈如等五人。次度迦葉兄弟三人。幷徒众 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0880c" n="0880c"/> <lb ed="X" n="0880c01"/><lb ed="R092" n="0834a02"/>千人。次度舍利弗及目犍连。各弟子百人。次度耶 <lb ed="X" n="0880c02"/><lb ed="R092" n="0834a03"/>舍长者子等。五十人。应是千二百五十五人。经第 <lb ed="X" n="0880c03"/><lb ed="R092" n="0834a04"/>擧大数也。<persName>佛</persName>为三界所尊。故称<persName>世尊</persName>。诸天神旦食。 <lb ed="X" n="0880c04"/><lb ed="R092" n="0834a05"/>诸鬼夕食。诸<persName>佛</persName>日中食。食时。午时也。衣即三十五 <lb ed="X" n="0880c05"/><lb ed="R092" n="0834a06"/>条大衣。制象水田。钵即绀琉璃钵。<persName>佛</persName>行跣足。故洗 <lb ed="X" n="0880c06"/><lb ed="R092" n="0834a07"/>之。敷。布也。<persName>佛</persName>每说法。必佈座具也。</p> <lb ed="X" n="0880c07"/><lb ed="R092" n="0834a08"/><p xml:id="pX25p0880c0701">论 此序说法因由也。<persName>佛</persName>是金轮王子。谁无供养 <lb ed="X" n="0880c08"/><lb ed="R092" n="0834a09"/>之者。而犹行乞。欲历头陀苦行。示同凡僧。亦使後 <lb ed="X" n="0880c09"/><lb ed="R092" n="0834a10"/>世缁徒不殖资产。去彼贪心。折其憍亢。以炼种姓 <lb ed="X" n="0880c10"/><lb ed="R092" n="0834a11"/>也。<persName>佛</persName>法要有三。曰戒定慧。乞食是戒。趺坐是定。戒 <lb ed="X" n="0880c11"/><lb ed="R092" n="0834a12"/>能资定。定能发慧。故以戒定起般若正宗。</p> <lb ed="X" n="0880c12"/><lb ed="R092" n="0834a13"/><p xml:id="pX25p0880c1201">讲 阿难说。我尝闻<persName>佛</persName>在<name role="" type="person">舍卫国</name>祇树<name role="" type="person">给孤独</name>长 <lb ed="X" n="0880c13"/><lb ed="R092" n="0834a14"/>者园中。座下乞士。共千二百五十人。时方正午。当 <lb ed="X" n="0880c14"/><lb ed="R092" n="0834a15"/>进食之时。<persName>佛</persName>乃著僧伽之衣。持四天王所献之钵。 <lb ed="X" n="0880c15"/><lb ed="R092" n="0834a16"/>自外而入<name role="" type="person">舍卫城</name>中。次第乞食。不越贫先富。不捨 <lb ed="X" n="0880c16"/><lb ed="R092" n="0834a17"/>贱从贵。平等无相。一槪而乞。还至园中。饭食<anchor xml:id="nkr_note_add_0880c1601" n="0880c1601"/><anchor xml:id="beg0880c1601" n="0880c1601"/>已<anchor xml:id="end0880c1601"/>完。 <lb ed="X" n="0880c17"/><lb ed="R092" n="0834a18"/>将入禅定。于是收衣钵。屛资缘也。洗足。净身业也。 <lb ed="X" n="0880c18"/><lb ed="R092" n="0834b01"/>敷座。摄动归静也。而说法之原起矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0880c19"/><lb ed="R092" n="0834b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0880c1901"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0880b02" n="0880b02"/>时长老须菩提在大众中。即从座起。偏袒右肩。右膝 <lb ed="X" n="0880c20"/><lb ed="R092" n="0834b03"/>著地。合掌恭敬而白<persName>佛</persName>言。稀有<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>善护念诸 <lb ed="X" n="0880c21"/><lb ed="R092" n="0834b04"/>菩萨。善付嘱诸菩萨。<persName>世尊</persName>。善男子。善女人。发阿耨多 <lb ed="X" n="0880c22"/><lb ed="R092" n="0834b05"/>罗三藐三菩提心应云何住云何降伏其心。<persName>佛</persName>言。善 <lb ed="X" n="0880c23"/><lb ed="R092" n="0834b06"/>哉善哉。须菩提。如汝所说<persName>如来</persName>善护念诸菩萨。善付 <lb ed="X" n="0880c24"/><lb ed="R092" n="0834b07"/>嘱诸菩萨。汝今谛听。当为汝说。善男子。善女人发阿 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0881a" n="0881a"/> <lb ed="X" n="0881a01"/><lb ed="R092" n="0834b08"/>耨多罗三藐三菩提心应如是住如是降伏其心唯 <lb ed="X" n="0881a02"/><lb ed="R092" n="0834b09"/>然<persName>世尊</persName>愿乐欲闻<note place="inline">应云何住。与後文云何应住不同。盖前问工夫下手。後问有法示人 <lb ed="X" n="0881a03"/><lb ed="R092" n="0834b10"/>也。经意自别</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0881a04"/><lb ed="R092" n="0834b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0881a0401">註 时。即食毕安坐时。长老。高年有德之称。须菩 <lb ed="X" n="0881a05"/><lb ed="R092" n="0834b12"/>提解空第一。在十大弟子之列。全空之性。真是菩 <lb ed="X" n="0881a06"/><lb ed="R092" n="0834b13"/>提。故名须菩提。空性出生万法。又名空生。空性随 <lb ed="X" n="0881a07"/><lb ed="R092" n="0834b14"/>缘应现。利人利物。亦名善现。左为邪。右为正。示去 <lb ed="X" n="0881a08"/><lb ed="R092" n="0834b15"/>邪归正之義。袒肩。全身担荷也。膝地。屈<anchor xml:id="nkr_note_add_0881a0801" n="0881a0801"/><anchor xml:id="beg0881a0801" n="0881a0801"/>己<anchor xml:id="end0881a0801"/>顺承也。 <lb ed="X" n="0881a09"/><lb ed="R092" n="0834b16"/>合掌。心合于道。道合于心也。皆修敬之仪。稀有。赞 <lb ed="X" n="0881a10"/><lb ed="R092" n="0834b17"/><persName>佛</persName>之词。<persName>如来</persName>。<persName>佛</persName>之通称。如者。真性之本体。来者。真 <lb ed="X" n="0881a11"/><lb ed="R092" n="0834b18"/>性之应用。即寂然不动。感而遂通之義。护者防其 <lb ed="X" n="0881a12"/><lb ed="R092" n="0835a01"/>偏邪。念者护之切。付者传以正道。嘱者付之殷。菩 <lb ed="X" n="0881a13"/><lb ed="R092" n="0835a02"/>萨。华言觉有情。谓能自觉。又能觉悟有情也。指凡 <lb ed="X" n="0881a14"/><lb ed="R092" n="0835a03"/>学于<persName>如来</persName>者言。<persName>如来</persName>善护二句。引起全经。以後凡 <lb ed="X" n="0881a15"/><lb ed="R092" n="0835a04"/><persName>佛</persName>所言。皆是护念付嘱也。既云护嘱菩萨。又以善 <lb ed="X" n="0881a16"/><lb ed="R092" n="0835a05"/>男女为问。以众生俱可证菩萨也。阿。无也。耨多罗。 <lb ed="X" n="0881a17"/><lb ed="R092" n="0835a06"/>上也三。正也。藐。等也。菩提。觉也。皆梵语也。无上正 <lb ed="X" n="0881a18"/><lb ed="R092" n="0835a07"/><persName>等正觉</persName>心。即是<persName>佛</persName>心。人之真性也。真性包含太虚。 <lb ed="X" n="0881a19"/><lb ed="R092" n="0835a08"/>无得而上之。故云无上。然<persName>佛</persName>与凡夫。性相平等。故 <lb ed="X" n="0881a20"/><lb ed="R092" n="0835a09"/>云正等。其圆明普照。无偏无亏。故云正觉。发此心 <lb ed="X" n="0881a21"/><lb ed="R092" n="0835a10"/>者。乃发吾当下具足之菩提心也。住。止也。是静存 <lb ed="X" n="0881a22"/><lb ed="R092" n="0835a11"/>本位。降伏。是妄念突起。力为制伏也。上下两心字 <lb ed="X" n="0881a23"/><lb ed="R092" n="0835a12"/>相应。菩提心。乃最初之真心也。其心。是顚倒之妄 <lb ed="X" n="0881a24"/><lb ed="R092" n="0835a13"/>心也。谛。详审也。两如是。谓既发无上菩提心。即应 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0881b" n="0881b"/> <lb ed="X" n="0881b01"/><lb ed="R092" n="0835a14"/>如其所发之觉心而安住降伏也。二句自应一串 <lb ed="X" n="0881b02"/><lb ed="R092" n="0835a15"/>说下。唯。领诺也。然。是其言也。愿是诚心。乐是鼓舞 <lb ed="X" n="0881b03"/><lb ed="R092" n="0835a16"/>心。欲是迫切心。如此始能谛听。故继以涕泣。终以 <lb ed="X" n="0881b04"/><lb ed="R092" n="0835a17"/>欢喜。</p> <lb ed="X" n="0881b05"/><lb ed="R092" n="0835a18"/><p xml:id="pX25p0881b0501">论 此善现启请安住降伏之旨。开万世教门心 <lb ed="X" n="0881b06"/><lb ed="R092" n="0835b01"/>法也。发阿耨多罗三藐三菩提心句。经中凡二十 <lb ed="X" n="0881b07"/><lb ed="R092" n="0835b02"/>九见。为全经之纲。一点菩提心。是金刚正眼。万法 <lb ed="X" n="0881b08"/><lb ed="R092" n="0835b03"/>总持。菩提心一发。智光便现。名为般若。一切万行。 <lb ed="X" n="0881b09"/><lb ed="R092" n="0835b04"/>从此而生。所以学<persName>佛</persName>人。初从净信。直至成<persName>佛</persName>。总離 <lb ed="X" n="0881b10"/><lb ed="R092" n="0835b05"/>不得发菩提心也。<persName>如来</persName>说个如是二字。见得此心 <lb ed="X" n="0881b11"/><lb ed="R092" n="0835b06"/>发处。即是住处般若。慧光观照。自心见性。即无妄 <lb ed="X" n="0881b12"/><lb ed="R092" n="0835b07"/>念。无妄念即是降伏。但此处尙未说明。至下文无 <lb ed="X" n="0881b13"/><lb ed="R092" n="0835b08"/>相无住。方证修因。</p> <lb ed="X" n="0881b14"/><lb ed="R092" n="0835b09"/><p xml:id="pX25p0881b1401">讲 当<persName>佛</persName>敷坐之时。有长老名须菩提者。乘機发 <lb ed="X" n="0881b15"/><lb ed="R092" n="0835b10"/>心。愿<persName>佛</persName>化度众生。因起而请曰。稀有哉<persName>世尊</persName>也。如 <lb ed="X" n="0881b16"/><lb ed="R092" n="0835b11"/>来起慈悲心。善能护持眷念众菩萨。使之信受。善 <lb ed="X" n="0881b17"/><lb ed="R092" n="0835b12"/>能以<persName>佛</persName>法付委嘱讬众菩萨。使之奉行矣。若有善 <lb ed="X" n="0881b18"/><lb ed="R092" n="0835b13"/>男女。学道之初。先发此无上菩提之<persName>佛</persName>心。当如何 <lb ed="X" n="0881b19"/><lb ed="R092" n="0835b14"/>常住。而使之不退转。妄心若起。当如何降伏。而使 <lb ed="X" n="0881b20"/><lb ed="R092" n="0835b15"/>不惑乱我真心乎。<persName>佛</persName>言善哉善哉。汝云<persName>如来</persName>善教 <lb ed="X" n="0881b21"/><lb ed="R092" n="0835b16"/>诸菩萨。此言正合我心。汝其详审谛听。吾当为汝 <lb ed="X" n="0881b22"/><lb ed="R092" n="0835b17"/>说。夫人之一心。朋从往来。攻取日众。最难发此菩 <lb ed="X" n="0881b23"/><lb ed="R092" n="0835b18"/>提觉心。若既发此一念。则满腔中。纯是天理。真如 <lb ed="X" n="0881b24"/><lb ed="R092" n="0836a01"/>本性。自然显露。应如是常住而不迁。如是一切妄 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0881c" n="0881c"/> <lb ed="X" n="0881c01"/><lb ed="R092" n="0836a02"/>心。不待驱除。自能降伏矣。须菩提领悟其言曰。世 <lb ed="X" n="0881c02"/><lb ed="R092" n="0836a03"/>尊。弟子愿闻<persName>佛</persName>之教。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0881c03"/><lb ed="R092" n="0836a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0881c0301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0881b01" n="0881b01"/><persName>佛</persName>告须菩提。诸菩萨摩诃萨。应如是降伏其心。所有 <lb ed="X" n="0881c04"/><lb ed="R092" n="0836a05"/>一切众生之类。若卵生。若胎生。若湿生。若化生。若有 <lb ed="X" n="0881c05"/><lb ed="R092" n="0836a06"/>色。若无色。若有想。若无想。若非有想。非无想。我皆令 <lb ed="X" n="0881c06"/><lb ed="R092" n="0836a07"/>入无馀涅槃而灭度之。如是灭度无量无数无边众 <lb ed="X" n="0881c07"/><lb ed="R092" n="0836a08"/>生。实无众生得灭度者。何以故。须菩提。若菩萨有我 <lb ed="X" n="0881c08"/><lb ed="R092" n="0836a09"/>相。人相。众生相。寿者相。即非菩萨<note place="inline">别本非无想上。有若字。旧本经中。凡 <lb ed="X" n="0881c09"/><lb ed="R092" n="0836a10"/>即通作则。因避高丽讳稷。改即为则。凡两合之義为即。相仍之義为则。即可用之相仍。则不可用之合两。今从 <lb ed="X" n="0881c10"/><lb ed="R092" n="0836a11"/>之</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0881c11"/><lb ed="R092" n="0836a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0881c1101">註 摩诃。大也。谓心量廣大也。未发心称善人。<anchor xml:id="nkr_note_add_0881c1101" n="0881c1101"/><anchor xml:id="beg0881c1101" n="0881c1101"/>已<anchor xml:id="end0881c1101"/> <lb ed="X" n="0881c12"/><lb ed="R092" n="0836a13"/>发心称菩萨。一切众生。该下九种而言。卵生。禽鸟 <lb ed="X" n="0881c13"/><lb ed="R092" n="0836a14"/>也。胎生。人与兽也。湿生。水族也。化生。蝇蚊类也。此 <lb ed="X" n="0881c14"/><lb ed="R092" n="0836a15"/>四种。是欲界受生差别也。有色。但有色。身而无情 <lb ed="X" n="0881c15"/><lb ed="R092" n="0836a16"/>欲也。无色。但其灵识而无色身也。有想。方寸之中。 <lb ed="X" n="0881c16"/><lb ed="R092" n="0836a17"/>尙有计虑也。无想。净涵万有。一念不动也。非有想。 <lb ed="X" n="0881c17"/><lb ed="R092" n="0836a18"/>非无想。虽一念不动。不似木石之无知也。此五种。 <lb ed="X" n="0881c18"/><lb ed="R092" n="0836b01"/>是心念差别也。众生在五蕴中受生。真性既迷。则 <lb ed="X" n="0881c19"/><lb ed="R092" n="0836b02"/>堕于胎卵湿化。虚空等神。天魔等鬼。所以轮迴六 <lb ed="X" n="0881c20"/><lb ed="R092" n="0836b03"/>道。难入涅槃。六祖俱指心说。盖剖示其受生转变 <lb ed="X" n="0881c21"/><lb ed="R092" n="0836b04"/>之所以然。非谓人心如此。即谓之胎卵湿化也。我 <lb ed="X" n="0881c22"/><lb ed="R092" n="0836b05"/>者。代度生菩萨设为自任之词。非<persName>佛</persName>自谓也。令者。 <lb ed="X" n="0881c23"/><lb ed="R092" n="0836b06"/>指九种言。烦恼俱尽为无馀。不生为涅。不死为槃。 <lb ed="X" n="0881c24"/><lb ed="R092" n="0836b07"/>是圆满淸净。能所全消。超脱轮迴。出離生死。究竟 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0882a" n="0882a"/> <lb ed="X" n="0882a01"/><lb ed="R092" n="0836b08"/>到彼岸地位。误认为死。则大谬矣。灭消灭。灭尽痴 <lb ed="X" n="0882a02"/><lb ed="R092" n="0836b09"/>愚烦恼。度化度。度脱生死苦海。众生皆有夙业。遇 <lb ed="X" n="0882a03"/><lb ed="R092" n="0836b10"/><persName>佛</persName>而後得果。是谓令入无馀涅槃而灭度也。相。形 <lb ed="X" n="0882a04"/><lb ed="R092" n="0836b11"/>迹也。我相。自私自利。止便身图也。人相。痛痒无关。 <lb ed="X" n="0882a05"/><lb ed="R092" n="0836b12"/>分形绝界也。众生相。区别灵蠢。品类以分也。寿者 <lb ed="X" n="0882a06"/><lb ed="R092" n="0836b13"/>相。畏死倖生。希冀不老也。无众生得灭度。即是无 <lb ed="X" n="0882a07"/><lb ed="R092" n="0836b14"/>四相。正降伏之要也。</p> <lb ed="X" n="0882a08"/><lb ed="R092" n="0836b15"/><p xml:id="pX25p0882a0801">论 此答降伏之问。而教以度生。不著四相也。尊 <lb ed="X" n="0882a09"/><lb ed="R092" n="0836b16"/>者首请应住。次问降伏。而<persName>世尊</persName>先酬次问者。以菩 <lb ed="X" n="0882a10"/><lb ed="R092" n="0836b17"/>萨所发大心。为度生之心。故以度生开示之。盖菩 <lb ed="X" n="0882a11"/><lb ed="R092" n="0836b18"/>提心。即天地之心。必度尽众生。方完得本来分愿。 <lb ed="X" n="0882a12"/><lb ed="R092" n="0837a01"/>所以众生受生不同。<persName>佛</persName>皆导之。觉悟本心。入于一 <lb ed="X" n="0882a13"/><lb ed="R092" n="0837a02"/>真法界。而使业缘尽灭。度脱轮迴。实以众生性中 <lb ed="X" n="0882a14"/><lb ed="R092" n="0837a03"/>自具般若。各完本性。便为灭度。即使度尽众生。不 <lb ed="X" n="0882a15"/><lb ed="R092" n="0837a04"/>过还其本然而<anchor xml:id="nkr_note_add_0882a1501" n="0882a1501"/><anchor xml:id="beg0882a1501" n="0882a1501"/>已<anchor xml:id="end0882a1501"/>。所谓实无灭度也。度生无度。即 <lb ed="X" n="0882a16"/><lb ed="R092" n="0837a05"/>是无相。无相便是降伏。四相。经内频呼叠唤。此最 <lb ed="X" n="0882a17"/><lb ed="R092" n="0837a06"/>净染关头。教人加意荡涤。方是无上正等觉也。圆 <lb ed="X" n="0882a18"/><lb ed="R092" n="0837a07"/>觉经云。未除四种相。不得成菩提。</p> <lb ed="X" n="0882a19"/><lb ed="R092" n="0837a08"/><p xml:id="pX25p0882a1901">讲 <persName>佛</persName>告曰。须菩提。诸菩萨性量廣大。应如是降 <lb ed="X" n="0882a20"/><lb ed="R092" n="0837a09"/>伏其心。果何道以致之。盖我之心。即人物之心。所 <lb ed="X" n="0882a21"/><lb ed="R092" n="0837a10"/>有一切众生之类。若世间之卵生胎生湿生化生。 <lb ed="X" n="0882a22"/><lb ed="R092" n="0837a11"/>天上之有色无色有想无想非有想非无想。皆是 <lb ed="X" n="0882a23"/><lb ed="R092" n="0837a12"/>众生妄心结习所致。我皆令其超越生死。灭其业 <lb ed="X" n="0882a24"/><lb ed="R092" n="0837a13"/>障而度脱之。如是灭度无量无数无边之众生者。 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0882b" n="0882b"/> <lb ed="X" n="0882b01"/><lb ed="R092" n="0837a14"/>岂我真能灭度哉。以众生原有<persName>佛</persName>性。只是迷而不 <lb ed="X" n="0882b02"/><lb ed="R092" n="0837a15"/>悟。今心地开朗。顿见本性。是自性自度。于我何功 <lb ed="X" n="0882b03"/><lb ed="R092" n="0837a16"/>焉。所以度而无度者何。唯无四相故也。若见有度 <lb ed="X" n="0882b04"/><lb ed="R092" n="0837a17"/>人之我。则有我相。见有所度之人。则有人相。见我 <lb ed="X" n="0882b05"/><lb ed="R092" n="0837a18"/>所灭度无量无边。则有众生相。见我与众生同到 <lb ed="X" n="0882b06"/><lb ed="R092" n="0837b01"/>涅槃。则有寿者相。有此四相。即非三轮体空之菩 <lb ed="X" n="0882b07"/><lb ed="R092" n="0837b02"/>萨矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0882b08"/><lb ed="R092" n="0837b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0882b0801"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0882b01" n="0882b01"/>复次。须菩提。菩萨于法。应无所住。行于佈施。所谓不 <lb ed="X" n="0882b09"/><lb ed="R092" n="0837b04"/>住色佈施。不住声香味触法佈施。须菩提。菩萨应如 <lb ed="X" n="0882b10"/><lb ed="R092" n="0837b05"/>是佈施。不住于相何以故。若菩萨不住相佈施。其福 <lb ed="X" n="0882b11"/><lb ed="R092" n="0837b06"/>德不可思量。须菩提。于意云何。东方虚空可思量不。 <lb ed="X" n="0882b12"/><lb ed="R092" n="0837b07"/>不也。<persName>世尊</persName>。须菩提。南西北方四维上下虚空。可思量 <lb ed="X" n="0882b13"/><lb ed="R092" n="0837b08"/>不。不也。<persName>世尊</persName>。须菩提。菩萨无住相佈施。福德亦复如 <lb ed="X" n="0882b14"/><lb ed="R092" n="0837b09"/>是不可思量。须菩提。菩萨但应如所教住。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0882b15"/><lb ed="R092" n="0837b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0882b1501">註 复次。还与须菩提言也。法字。总六度万行诸 <lb ed="X" n="0882b16"/><lb ed="R092" n="0837b11"/>法。所该甚廣。下文六尘。从法中抽出来。以六尘为。 <lb ed="X" n="0882b17"/><lb ed="R092" n="0837b12"/>日用切要也。此住字。作执著解。六度以佈施为首。 <lb ed="X" n="0882b18"/><lb ed="R092" n="0837b13"/>此佈施。主法施言。此经句句是般若法施。菩萨心 <lb ed="X" n="0882b19"/><lb ed="R092" n="0837b14"/>施。与财宝施。身命施不同。观行于佈施行字。非是 <lb ed="X" n="0882b20"/><lb ed="R092" n="0837b15"/>断灭。眼耳鼻舌身意为六根。色声香味触法为六 <lb ed="X" n="0882b21"/><lb ed="R092" n="0837b16"/>尘。触。身所感触也。诸法皆缘心生。故属意。不住相 <lb ed="X" n="0882b22"/><lb ed="R092" n="0837b17"/>者。指不住六尘之相言。菩萨化度众生。教以淸净 <lb ed="X" n="0882b23"/><lb ed="R092" n="0837b18"/>六根。不染六尘。可以证解脱。乃法施也。应如是布 <lb ed="X" n="0882b24"/><lb ed="R092" n="0838a01"/>施句。承上复一句引起下文。福德即福慧。不住相 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0882c" n="0882c"/> <lb ed="X" n="0882c01"/><lb ed="R092" n="0838a02"/>佈施。则心境如如。有自然之福德。非福报之谓也。 <lb ed="X" n="0882c02"/><lb ed="R092" n="0838a03"/>东西南北四维上下。谓之十方。总是一个大字。虚 <lb ed="X" n="0882c03"/><lb ed="R092" n="0838a04"/>空者。太虚之中。荡然空朗也。是喩不可思量。以显 <lb ed="X" n="0882c04"/><lb ed="R092" n="0838a05"/>无相福德之妙。末住字。作止住義解。<persName>如来</persName>教菩萨 <lb ed="X" n="0882c05"/><lb ed="R092" n="0838a06"/>法。不过住无所住。菩萨受<persName>如来</persName>教。但当如其所教。 <lb ed="X" n="0882c06"/><lb ed="R092" n="0838a07"/>以无住为住也。</p> <lb ed="X" n="0882c07"/><lb ed="R092" n="0838a08"/><p xml:id="pX25p0882c0701">论 此答应住之问。而教以佈施。不住尘相也。菩 <lb ed="X" n="0882c08"/><lb ed="R092" n="0838a09"/>萨发心。度生为事。菩萨六度。佈施居先故。度生布 <lb ed="X" n="0882c09"/><lb ed="R092" n="0838a10"/>施。皆为降住中事。上言灭度众生。不著四相。然要 <lb ed="X" n="0882c10"/><lb ed="R092" n="0838a11"/>離四相。必先不住六尘。盖菩萨心量。遍该法界。布 <lb ed="X" n="0882c11"/><lb ed="R092" n="0838a12"/>施一切。利益众生。必使尽证解脱。然後此心无歉。 <lb ed="X" n="0882c12"/><lb ed="R092" n="0838a13"/>但一涉交接。事物相缠。最易粘著。须养得此心一 <lb ed="X" n="0882c13"/><lb ed="R092" n="0838a14"/>边不著。方其体之虚。如明月当空。及其应之灵。如 <lb ed="X" n="0882c14"/><lb ed="R092" n="0838a15"/>流水曲注。以菩提妙心。行菩提大用。不著六尘。无 <lb ed="X" n="0882c15"/><lb ed="R092" n="0838a16"/>所贪著。意境尽化。迹象胥融。地阔天空。其福德乃 <lb ed="X" n="0882c16"/><lb ed="R092" n="0838a17"/>无限量。<persName>佛</persName>法廣大。与天地参。福德不可思量。幷非 <lb ed="X" n="0882c17"/><lb ed="R092" n="0838a18"/>虚语。按此言无住相行施之福德。虽无挍量意。然 <lb ed="X" n="0882c18"/><lb ed="R092" n="0838b01"/>为下九番。言福德总摄。後文即缘此。为挍量也。准 <lb ed="X" n="0882c19"/><lb ed="R092" n="0838b02"/>此问答。便<anchor xml:id="nkr_note_add_0882c1901" n="0882c1901"/><anchor xml:id="beg0882c1901" n="0882c1901"/>已<anchor xml:id="end0882c1901"/>经终。盖大乘正宗经文。于此<anchor xml:id="nkr_note_add_0882c1902" n="0882c1902"/><anchor xml:id="beg0882c1902" n="0882c1902"/>已<anchor xml:id="end0882c1902"/>备。下 <lb ed="X" n="0882c20"/><lb ed="R092" n="0838b03"/>特以四句偈。综括经旨耳。</p> <lb ed="X" n="0882c21"/><lb ed="R092" n="0838b04"/><p xml:id="pX25p0882c2101">讲 <persName>佛</persName>因无相之義。再告须菩提曰。菩萨于六度 <lb ed="X" n="0882c22"/><lb ed="R092" n="0838b05"/>万行之法。当空此心。无所执著。以为敷佈设施。何 <lb ed="X" n="0882c23"/><lb ed="R092" n="0838b06"/>则六尘一有所著。便不能空此心。以施于众生。菩 <lb ed="X" n="0882c24"/><lb ed="R092" n="0838b07"/>萨舍其所贪。归于空寂。不于六尘上有所繫累。但 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0883a" n="0883a"/> <lb ed="X" n="0883a01"/><lb ed="R092" n="0838b08"/>自性虚通。妙圆明净。随感而应。不住于相也。何以 <lb ed="X" n="0883a02"/><lb ed="R092" n="0838b09"/>故。若菩萨不住相佈施。则所有善根。纯熟圆满。永 <lb ed="X" n="0883a03"/><lb ed="R092" n="0838b10"/>得无上菩提之道。其福德岂可限量哉。吾试问尔。 <lb ed="X" n="0883a04"/><lb ed="R092" n="0838b11"/>如十方虚空。可思量不。须菩提言。大莫大于虚空。 <lb ed="X" n="0883a05"/><lb ed="R092" n="0838b12"/>非人之所能测度也。<persName>佛</persName>言无住相佈施之福德。亦 <lb ed="X" n="0883a06"/><lb ed="R092" n="0838b13"/>如虚空之不可思量。须菩提。汝学<persName>佛</persName>之菩萨。但当 <lb ed="X" n="0883a07"/><lb ed="R092" n="0838b14"/>如我所教无住相佈施之理。以住其心可也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0883a08"/><lb ed="R092" n="0838b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0883a0801"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0883b01" n="0883b01"/>须菩提。于意云何。可以身相见<persName>如来</persName>不。不也。<persName>世尊</persName>。不 <lb ed="X" n="0883a09"/><lb ed="R092" n="0838b16"/>可以身相得见<persName>如来</persName>。何以故。<persName>如来</persName>所说身相。即非身 <lb ed="X" n="0883a10"/><lb ed="R092" n="0838b17"/>相。<persName>佛</persName>告须菩提。凡所有相。皆是虚妄。若见诸相非相。 <lb ed="X" n="0883a11"/><lb ed="R092" n="0838b18"/>即见<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0883a12"/><lb ed="R092" n="0839a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0883a1201">註 身相。谓<persName>佛</persName>应身三十二相也。见<persName>如来</persName>。指法身 <lb ed="X" n="0883a13"/><lb ed="R092" n="0839a02"/>言。谓真性<persName>佛</persName>也。<persName>如来</persName>所说之<persName>如来</persName>。乃是<persName>佛</persName>号。凡所 <lb ed="X" n="0883a14"/><lb ed="R092" n="0839a03"/>有相。指一切物相而言。凡四相法相非法相。皆在 <lb ed="X" n="0883a15"/><lb ed="R092" n="0839a04"/>其中。兼空有两层。即见<persName>如来</persName>。见众生本性之<persName>如来</persName>。 <lb ed="X" n="0883a16"/><lb ed="R092" n="0839a05"/>即菩提心也。</p> <lb ed="X" n="0883a17"/><lb ed="R092" n="0839a06"/><p xml:id="pX25p0883a1701">论 此言有相皆妄。而显无相之真<persName>佛</persName>也。上文说 <lb ed="X" n="0883a18"/><lb ed="R092" n="0839a07"/>个不住相。尙未说出。所以不当住相之故。至此说 <lb ed="X" n="0883a19"/><lb ed="R092" n="0839a08"/>凡所有相。皆是虚妄。虚妄岂可住著。若见诸相非 <lb ed="X" n="0883a20"/><lb ed="R092" n="0839a09"/>相。此无相处。即<persName>如来</persName>法身也。此经是破相宗。无相 <lb ed="X" n="0883a21"/><lb ed="R092" n="0839a10"/>是真<persName>佛</persName>。乃从源头上。破见非相。不落于有。见相非 <lb ed="X" n="0883a22"/><lb ed="R092" n="0839a11"/>相。不滞于无。即妄即真。即有即空。原无二体。得见 <lb ed="X" n="0883a23"/><lb ed="R092" n="0839a12"/>真空实相。故曰即见<persName>如来</persName>。此第一義谛。大乘之真 <lb ed="X" n="0883a24"/><lb ed="R092" n="0839a13"/>见也。按唐圭峰以凡所有相四句。为经中之四句 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0883b" n="0883b"/> <lb ed="X" n="0883b01"/><lb ed="R092" n="0839a14"/>偈。持论甚正。盖此四句为大乘正宗。包括全经之 <lb ed="X" n="0883b02"/><lb ed="R092" n="0839a15"/>旨。下经若以色见我四句。即此见相非相二句。如 <lb ed="X" n="0883b03"/><lb ed="R092" n="0839a16"/>梦幻泡影四句。即此凡所有相二句。</p> <lb ed="X" n="0883b04"/><lb ed="R092" n="0839a17"/><p xml:id="pX25p0883b0401">讲 <persName>佛</persName>恐须菩提闻无相之旨。所悟尙未尽彻。故 <lb ed="X" n="0883b05"/><lb ed="R092" n="0839a18"/>擧身相征诘之曰。须菩提。可执四大色身。谓<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0883b06"/><lb ed="R092" n="0839b01"/>在是否。须菩提言。不也。不可以身相得见<persName>如来</persName>。盖 <lb ed="X" n="0883b07"/><lb ed="R092" n="0839b02"/><persName>如来</persName>所说身相。不过形体之末。非真空无相之道 <lb ed="X" n="0883b08"/><lb ed="R092" n="0839b03"/>也。<persName>佛</persName>于是晓之曰。世间凡有形相可见者。皆是假 <lb ed="X" n="0883b09"/><lb ed="R092" n="0839b04"/>合变幻。不是本有真实之理。虽有所见。亦妄见也。 <lb ed="X" n="0883b10"/><lb ed="R092" n="0839b05"/>若见诸相。便识破非我真实本相。自能迴光返照。 <lb ed="X" n="0883b11"/><lb ed="R092" n="0839b06"/>即见色身中。有法身自性之<persName>如来</persName>。随处显现矣。如 <lb ed="X" n="0883b12"/><lb ed="R092" n="0839b07"/>来岂可外求耶。</p> <lb ed="X" n="0883b13"/><lb ed="R092" n="0839b08"/><p xml:id="pX25p0883b1301">彙解 自善现启请至此。凡四节为一段。全经以 <lb ed="X" n="0883b14"/><lb ed="R092" n="0839b09"/>无相为宗。而此特为无相之总纲。统为大乘正宗。 <lb ed="X" n="0883b15"/><lb ed="R092" n="0839b10"/>前示離相度生。以彰妙慧。无相行施。以称妙福。非 <lb ed="X" n="0883b16"/><lb ed="R092" n="0839b11"/>相见<persName>佛</persName>。以印妙心。总之相皆虚妄。能见本性真空 <lb ed="X" n="0883b17"/><lb ed="R092" n="0839b12"/>实相。即见真<persName>佛</persName>。末揭出破相宗之四句偈。<anchor xml:id="nkr_note_add_0883b1701" n="0883b1701"/><anchor xml:id="beg0883b1701" n="0883b1701"/>已<anchor xml:id="end0883b1701"/>将全 <lb ed="X" n="0883b18"/><lb ed="R092" n="0839b13"/>经大旨。都行包括。故下文随接如是言说章句。作 <lb ed="X" n="0883b19"/><lb ed="R092" n="0839b14"/>一兜裹。以後反复开导。皆是申明无相之義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0883b20"/><lb ed="R092" n="0839b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0883b2001"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0883b02" n="0883b02"/>须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。颇有众生。得闻如是言说章句。 <lb ed="X" n="0883b21"/><lb ed="R092" n="0839b16"/>生实信不。<persName>佛</persName>告须菩提。莫作是说。<persName>如来</persName>灭後。後五百 <lb ed="X" n="0883b22"/><lb ed="R092" n="0839b17"/>岁。有持戒修福者。于此章句能生信心。以此为实。当 <lb ed="X" n="0883b23"/><lb ed="R092" n="0839b18"/>知是人。不于一<persName>佛</persName>二<persName>佛</persName>三四五<persName>佛</persName>而种善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0883b2301" n="0883b2301"/><anchor xml:id="beg0883b2301" n="0883b2301"/>已<anchor xml:id="end0883b2301"/>于无 <lb ed="X" n="0883b24"/><lb ed="R092" n="0840a01"/>量千万<persName>佛</persName>所。种诸善根。闻是章句。乃至一念生净信 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0883c" n="0883c"/> <lb ed="X" n="0883c01"/><lb ed="R092" n="0840a02"/>者。须菩提。<persName>如来</persName>悉知悉见。是诸众生。得如是无量福 <lb ed="X" n="0883c02"/><lb ed="R092" n="0840a03"/>德。何以故。是诸众生无复我相。人相。众生相。寿者相。 <lb ed="X" n="0883c03"/><lb ed="R092" n="0840a04"/>无法相。亦无非法相。何以故。是诸众生。若心取相。则 <lb ed="X" n="0883c04"/><lb ed="R092" n="0840a05"/>为著我人众生寿者。若取法相。即著我人众生寿者。 <lb ed="X" n="0883c05"/><lb ed="R092" n="0840a06"/>何以故<note place="inline">三字盛释。及各正本。俱定为衍文</note>若取非法相。即著我人众 <lb ed="X" n="0883c06"/><lb ed="R092" n="0840a07"/>生寿者。是故不应取法。不应取非法。以是義故。<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0883c07"/><lb ed="R092" n="0840a08"/>常说汝等比丘。知我说法。如筏喩者。法尙应捨。何况 <lb ed="X" n="0883c08"/><lb ed="R092" n="0840a09"/>非法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0883c09"/><lb ed="R092" n="0840a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0883c0901">註 如是言说章句。指上数章而言。信为入道之 <lb ed="X" n="0883c10"/><lb ed="R092" n="0840a11"/>门。实信者。信此章句为真实之谛也。<persName>佛</persName>灭度後。正 <lb ed="X" n="0883c11"/><lb ed="R092" n="0840a12"/>法五百年。像法一千年。末法三千年。後五百岁。正 <lb ed="X" n="0883c12"/><lb ed="R092" n="0840a13"/>末法时也。持戒。诸恶莫作。修福。众善奉行。信心。慧 <lb ed="X" n="0883c13"/><lb ed="R092" n="0840a14"/>心也。能生者。戒定既具。智慧自生也。善根。即菩提 <lb ed="X" n="0883c14"/><lb ed="R092" n="0840a15"/>心。种有生发義。所。犹处也。一念。专念也。上云实信。 <lb ed="X" n="0883c15"/><lb ed="R092" n="0840a16"/>以<persName>佛</persName>语为实而信之。此云净信。心常淸净。不生妄 <lb ed="X" n="0883c16"/><lb ed="R092" n="0840a17"/>念也。悉知悉见。心合于<persName>佛</persName>。<persName>佛</persName>合于心也。福德。淸净 <lb ed="X" n="0883c17"/><lb ed="R092" n="0840a18"/>中自具福德也。法相。以法为有也。非法相。以法为 <lb ed="X" n="0883c18"/><lb ed="R092" n="0840b01"/>无也。无四相。则人空。无法相。则法空。无非法相。则 <lb ed="X" n="0883c19"/><lb ed="R092" n="0840b02"/>空亦空。有无双遣。方是真空。取。即著也。反言之。以 <lb ed="X" n="0883c20"/><lb ed="R092" n="0840b03"/>明法相非法相之不可有也。<persName>如来</persName>常说云者。盖古 <lb ed="X" n="0883c21"/><lb ed="R092" n="0840b04"/><persName>佛</persName>有是语。而复述之也。筏。船也。喩。譬也。言譬如以 <lb ed="X" n="0883c22"/><lb ed="R092" n="0840b05"/>筏渡人。既济而筏无用也。</p> <lb ed="X" n="0883c23"/><lb ed="R092" n="0840b06"/><p xml:id="pX25p0883c2301">论 此因须菩提问实信。恐菩萨于四相之外。别 <lb ed="X" n="0883c24"/><lb ed="R092" n="0840b07"/>生法执。必幷法与非法之相皆空。方可言净信也。 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0884a" n="0884a"/> <lb ed="X" n="0884a01"/><lb ed="R092" n="0840b08"/><persName>佛</persName>法大海。信为善入。善现闻<persName>佛</persName>说法。实深信受。又 <lb ed="X" n="0884a02"/><lb ed="R092" n="0840b09"/>欲众生同生信心。共登觉路。故有是问。然开口说 <lb ed="X" n="0884a03"/><lb ed="R092" n="0840b10"/>言说章句。即存一法相于胸中。<persName>佛</persName>先教学者能生 <lb ed="X" n="0884a04"/><lb ed="R092" n="0840b11"/>信心。以此为实。又恐学者徒泥言说。不求心得。故 <lb ed="X" n="0884a05"/><lb ed="R092" n="0840b12"/>云无法相。又恐学者执著无法。入于沉空。断灭不 <lb ed="X" n="0884a06"/><lb ed="R092" n="0840b13"/>去。探讨其言。以悟真理。故复下转语曰。亦无非法 <lb ed="X" n="0884a07"/><lb ed="R092" n="0840b14"/>相。且申其诫曰。法尙应捨。何况非法。两头截住。乃 <lb ed="X" n="0884a08"/><lb ed="R092" n="0840b15"/>为净信也。净信。是众生可以成<persName>佛</persName>作祖之善根。三 <lb ed="X" n="0884a09"/><lb ed="R092" n="0840b16"/>是诸众生句。谆谆提命。直欲唤醒群梦。</p> <lb ed="X" n="0884a10"/><lb ed="R092" n="0840b17"/><p xml:id="pX25p0884a1001">讲 须菩提闻大乘正宗之教。恐後来众生。未能 <lb ed="X" n="0884a11"/><lb ed="R092" n="0840b18"/>生信。乃白<persName>佛</persName>曰。<persName>世尊</persName>所说。菩萨未有不尊奉矣。倘 <lb ed="X" n="0884a12"/><lb ed="R092" n="0841a01"/>末世凡夫。得闻如是言说章句。果能生实信否。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0884a13"/><lb ed="R092" n="0841a02"/>曰。汝莫作是说。盖此无相真空之理。必有大根基 <lb ed="X" n="0884a14"/><lb ed="R092" n="0841a03"/>之人。方能信任其道。设或<persName>佛</persName>灭後。至五百岁之遥。 <lb ed="X" n="0884a15"/><lb ed="R092" n="0841a04"/>有人持守戒律。廣修福田。能于此章句。确信为实 <lb ed="X" n="0884a16"/><lb ed="R092" n="0841a05"/>者。此人必从诸<persName>佛</persName>同源之所。断除恶业。栽殖善根 <lb ed="X" n="0884a17"/><lb ed="R092" n="0841a06"/>者也。若有此善根之人。闻得此经章句。乃至一念 <lb ed="X" n="0884a18"/><lb ed="R092" n="0841a07"/>之中。心常淸净。笃信不疑。此心便与<persName>如来</persName>相合。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0884a19"/><lb ed="R092" n="0841a08"/>智<persName>佛</persName>慧。无不知其存心。见其行事。是诸众生。当得 <lb ed="X" n="0884a20"/><lb ed="R092" n="0841a09"/>无量淸净福德。此何故哉。是诸众生。悟得真空无 <lb ed="X" n="0884a21"/><lb ed="R092" n="0841a10"/>相之理。无复有我人众寿四相。是人空也。四相既 <lb ed="X" n="0884a22"/><lb ed="R092" n="0841a11"/>空。诸法无从得立。故不执有而为法相。亦不执无 <lb ed="X" n="0884a23"/><lb ed="R092" n="0841a12"/>而为非法相。是法空也。此何以故。是诸众生。苟心 <lb ed="X" n="0884a24"/><lb ed="R092" n="0841a13"/>不空净。便著我人众寿之形迹。此人所易晓也。至 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0884b" n="0884b"/> <lb ed="X" n="0884b01"/><lb ed="R092" n="0841a14"/>于我说无法相者。以吾真如本体。不在语言文字 <lb ed="X" n="0884b02"/><lb ed="R092" n="0841a15"/>之间。若取法相。与执著四相一般。若取非法相。又 <lb ed="X" n="0884b03"/><lb ed="R092" n="0841a16"/>涉断灭见。与前著四相。又何异焉。是故不应取法 <lb ed="X" n="0884b04"/><lb ed="R092" n="0841a17"/>相。而以为有。亦不应取非法相。而以为无。则性体 <lb ed="X" n="0884b05"/><lb ed="R092" n="0841a18"/>之中。浑然形迹两忘矣。以此義亦有缘故。<persName>佛</persName>尝谓 <lb ed="X" n="0884b06"/><lb ed="R092" n="0841b01"/>汝学道之人。当知我说此法者。因汝不能了悟真 <lb ed="X" n="0884b07"/><lb ed="R092" n="0841b02"/>空。超于彼岸。我不过假此法。度脱生死苦海。汝既 <lb ed="X" n="0884b08"/><lb ed="R092" n="0841b03"/>自见本性。证涅槃乐。则我之法当无所用矣。譬如 <lb ed="X" n="0884b09"/><lb ed="R092" n="0841b04"/>以筏渡人。既得登岸。筏即无用。由此观之。有法尙 <lb ed="X" n="0884b10"/><lb ed="R092" n="0841b05"/>应捨矣。何况非法。又可执著于无。沉空守寂哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0884b11"/><lb ed="R092" n="0841b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0884b1101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0884b01" n="0884b01"/>须菩提于意云何<persName>如来</persName>得阿耨多罗三藐三菩提耶 <lb ed="X" n="0884b12"/><lb ed="R092" n="0841b07"/><persName>如来</persName>有所说法耶须菩提言如我解<persName>佛</persName>所说義无有 <lb ed="X" n="0884b13"/><lb ed="R092" n="0841b08"/>定法名阿耨多罗三藐三菩提亦无有定法<persName>如来</persName>可 <lb ed="X" n="0884b14"/><lb ed="R092" n="0841b09"/>说何以故<persName>如来</persName>所说法皆不可取不可说非法非非 <lb ed="X" n="0884b15"/><lb ed="R092" n="0841b10"/>法所以者何一切贤圣皆以无为法而有差别。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0884b16"/><lb ed="R092" n="0841b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0884b1601">註 得。谓得于<anchor xml:id="nkr_note_add_0884b1601" n="0884b1601"/><anchor xml:id="beg0884b1601" n="0884b1601"/>己<anchor xml:id="end0884b1601"/>也。说。谓教之人也。義字。顶上章 <lb ed="X" n="0884b17"/><lb ed="R092" n="0841b12"/>以是義故来。即指不应取法取非法说。无有定者。 <lb ed="X" n="0884b18"/><lb ed="R092" n="0841b13"/>不偏有。不偏无。兼法与非法言。然善现尔时尙未 <lb ed="X" n="0884b19"/><lb ed="R092" n="0841b14"/>了一切法。即非一切法。故不直曰无有法。而曰无 <lb ed="X" n="0884b20"/><lb ed="R092" n="0841b15"/>有定法。不可取。谓不可以色相取。不可说。谓不可 <lb ed="X" n="0884b21"/><lb ed="R092" n="0841b16"/>以口舌说。非法者。虽有而却无。非非法者。虽无而 <lb ed="X" n="0884b22"/><lb ed="R092" n="0841b17"/>却有。贤者。若四果之类。圣者。<persName>佛</persName>也。以字作用字解。 <lb ed="X" n="0884b23"/><lb ed="R092" n="0841b18"/>无为法。乃淸净觉性。不假人为者也。即是无住。即 <lb ed="X" n="0884b24"/><lb ed="R092" n="0842a01"/>是无相。即是无上菩提。长老先言无定。次言无为。 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0884c" n="0884c"/> <lb ed="X" n="0884c01"/><lb ed="R092" n="0842a02"/>悟入圣境矣。</p> <lb ed="X" n="0884c02"/><lb ed="R092" n="0842a03"/><p xml:id="pX25p0884c0201">论 此承上不可取法取非法。而明无得无说之 <lb ed="X" n="0884c03"/><lb ed="R092" n="0842a04"/>真法也。前文说个若见诸相非相。即见<persName>如来</persName>。此两 <lb ed="X" n="0884c04"/><lb ed="R092" n="0842a05"/>句该得全经意旨。<anchor xml:id="nkr_note_add_0884c0401" n="0884c0401"/><anchor xml:id="beg0884c0401" n="0884c0401"/>但<anchor xml:id="end0884c0401"/>见<persName>如来</persName>处。落在实相上。则成 <lb ed="X" n="0884c05"/><lb ed="R092" n="0842a06"/>法相。落在非相上。则成非法相。所以前节将法与 <lb ed="X" n="0884c06"/><lb ed="R092" n="0842a07"/>非法。两路截淸。此却将<persName>如来</persName>所得所说征诘者。两 <lb ed="X" n="0884c07"/><lb ed="R092" n="0842a08"/>个<persName>如来</persName>字。正根上见<persName>如来</persName>字来。要勘他信处。落在 <lb ed="X" n="0884c08"/><lb ed="R092" n="0842a09"/>那裡。空生答以无有定法。不可取说。活鱍鱍地。恰 <lb ed="X" n="0884c09"/><lb ed="R092" n="0842a10"/>在个中。末後说出无为法而有差别。不是脚踏实 <lb ed="X" n="0884c10"/><lb ed="R092" n="0842a11"/>地。怎能说得如此谛当。只此一语。为众生说。可以 <lb ed="X" n="0884c11"/><lb ed="R092" n="0842a12"/>出生死。趋菩提。故下文遂以持经功德挍量也。</p> <lb ed="X" n="0884c12"/><lb ed="R092" n="0842a13"/><p xml:id="pX25p0884c1201">讲 前既说法相非法相。<persName>佛</persName>恐须菩提尙未透彻。 <lb ed="X" n="0884c13"/><lb ed="R092" n="0842a14"/>故问曰。汝以<persName>如来</persName>无上菩提之法。果有得于<anchor xml:id="nkr_note_add_0884c1301" n="0884c1301"/><anchor xml:id="beg0884c1301" n="0884c1301"/>己<anchor xml:id="end0884c1301"/>耶。 <lb ed="X" n="0884c14"/><lb ed="R092" n="0842a15"/>抑以此法有所说而教之人耶。须菩提言。如我心 <lb ed="X" n="0884c15"/><lb ed="R092" n="0842a16"/>中悟<persName>佛</persName>所说義。则知无上菩提之法。此吾本来真 <lb ed="X" n="0884c16"/><lb ed="R092" n="0842a17"/>空。未尝指定一法。名为无上菩提也。即<persName>佛</persName>所说。不 <lb ed="X" n="0884c17"/><lb ed="R092" n="0842a18"/>周随機设教。何尝指定一法。教人必如是而後修 <lb ed="X" n="0884c18"/><lb ed="R092" n="0842b01"/>哉。此何以故。<persName>如来</persName>所说无上菩提法。可以性修。不 <lb ed="X" n="0884c19"/><lb ed="R092" n="0842b02"/>可以相取。可以心传。不可以言说。若执为有法。而 <lb ed="X" n="0884c20"/><lb ed="R092" n="0842b03"/>吾性虚灵莫测。非有法也。若执为无法。而吾性随 <lb ed="X" n="0884c21"/><lb ed="R092" n="0842b04"/>感即应。又非非法也。盖无上菩提之法。皆我自然 <lb ed="X" n="0884c22"/><lb ed="R092" n="0842b05"/>觉性。无假人为。故一切贤圣。皆同此无为法。圣人 <lb ed="X" n="0884c23"/><lb ed="R092" n="0842b06"/>具足淸净。故名为圣。菩萨自声教而悟。故成为贤。 <lb ed="X" n="0884c24"/><lb ed="R092" n="0842b07"/>所证有差别尔。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0885a" n="0885a"/> <lb ed="X" n="0885a01"/><lb ed="R092" n="0842b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0885a0101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0885b01" n="0885b01"/>须菩提。于意云何。若人满三千大千世界七宝。以用 <lb ed="X" n="0885a02"/><lb ed="R092" n="0842b09"/>佈施。是人所得福德。寧为多不。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。 <lb ed="X" n="0885a03"/><lb ed="R092" n="0842b10"/>何以故。是福德即非福德性。是故<persName>如来</persName>说福德多。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0885a04"/><lb ed="R092" n="0842b11"/>言。须菩提。<note place="inline">五字较订補正</note>若复有人。于此经中受持。乃至四 <lb ed="X" n="0885a05"/><lb ed="R092" n="0842b12"/>句偈等。为他人说。其福勝彼。何以故。须菩提。一切诸 <lb ed="X" n="0885a06"/><lb ed="R092" n="0842b13"/><persName>佛</persName>及诸<persName>佛</persName>阿耨多罗三藐三菩提法。皆从此经出。须 <lb ed="X" n="0885a07"/><lb ed="R092" n="0842b14"/>菩提。所谓<persName>佛</persName>法者。即非<persName>佛</persName>法。是名<persName>佛</persName>法。<note place="inline">四字较订補正</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0885a08"/><lb ed="R092" n="0842b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0885a0801">註 三千大千。统言大世界。七宝。金。银。琉璃。珊瑚。 <lb ed="X" n="0885a09"/><lb ed="R092" n="0842b16"/>玛瑙。珍珠。玻璃也。此佈施。作施捨看。福德者。修布 <lb ed="X" n="0885a10"/><lb ed="R092" n="0842b17"/>施之德。享现在之福也。福德性者。修性中之德。慧 <lb ed="X" n="0885a11"/><lb ed="R092" n="0842b18"/>光所照。福分过人。即真性也。尊者领悟。指出一性 <lb ed="X" n="0885a12"/><lb ed="R092" n="0843a01"/>字来。最为著眼信力曰受。念力曰持。发言成句为 <lb ed="X" n="0885a13"/><lb ed="R092" n="0843a02"/>偈。四句偈。或指经中二偈。或指无我相四句。圭峰 <lb ed="X" n="0885a14"/><lb ed="R092" n="0843a03"/>谓。凡所有相四句最妙。须知从经中受持说来。必 <lb ed="X" n="0885a15"/><lb ed="R092" n="0843a04"/>上有乃至字。下有等字。言于此经中受持一部一 <lb ed="X" n="0885a16"/><lb ed="R092" n="0843a05"/>章。乃至四句偈等。有自多至少。偈不一偈意。岂可 <lb ed="X" n="0885a17"/><lb ed="R092" n="0843a06"/>执四句。以求著落乎。菩提法。谓诸<persName>佛</persName>求真性之法 <lb ed="X" n="0885a18"/><lb ed="R092" n="0843a07"/>也。何<persName>佛</persName>非心。何<persName>佛</persName>法非心法。此经为般若真谛。故 <lb ed="X" n="0885a19"/><lb ed="R092" n="0843a08"/>曰皆从此经出。非单指经文语句言也。<persName>佛</persName>法者。真 <lb ed="X" n="0885a20"/><lb ed="R092" n="0843a09"/>谛之理。非<persName>佛</persName>法者。不执法也。是名<persName>佛</persName>法者。非断灭 <lb ed="X" n="0885a21"/><lb ed="R092" n="0843a10"/>也。</p> <lb ed="X" n="0885a22"/><lb ed="R092" n="0843a11"/><p xml:id="pX25p0885a2201">论 此第一番挍量福德也。福德前後九番挍量。 <lb ed="X" n="0885a23"/><lb ed="R092" n="0843a12"/>義各有属。此<persName>佛</persName>恐人因不可取说。住在无相无为 <lb ed="X" n="0885a24"/><lb ed="R092" n="0843a13"/>处。便欲毁弃言教。言教若弃。将何信解。所以特指 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0885b" n="0885b"/> <lb ed="X" n="0885b01"/><lb ed="R092" n="0843a14"/>出无上菩提之法。皆从文字般若中来。人心具有 <lb ed="X" n="0885b02"/><lb ed="R092" n="0843a15"/><persName>佛</persName>性。假文字般若。而後得悟。则此经即般若真性。 <lb ed="X" n="0885b03"/><lb ed="R092" n="0843a16"/>能生<persName>佛</persName>法。又恐人在<persName>佛</persName>法上。又生执著。随下转语 <lb ed="X" n="0885b04"/><lb ed="R092" n="0843a17"/>曰。<persName>佛</persName>法即非<persName>佛</persName>法。盖<persName>佛</persName>法在心。而不在教。非<persName>佛</persName>法 <lb ed="X" n="0885b05"/><lb ed="R092" n="0843a18"/>者。无法相也。是名<persName>佛</persName>法者。亦无非法相也。经中凡 <lb ed="X" n="0885b06"/><lb ed="R092" n="0843b01"/>言即非是名三折笔处。皆具此两義。<persName>佛</persName>每说经一 <lb ed="X" n="0885b07"/><lb ed="R092" n="0843b02"/>番。皆以佈施挍量福德一番。<persName>佛</persName>盖知末法劫中。多 <lb ed="X" n="0885b08"/><lb ed="R092" n="0843b03"/>以施捨当修行。不解见性要旨。所以谆切反复言 <lb ed="X" n="0885b09"/><lb ed="R092" n="0843b04"/>之耳。</p> <lb ed="X" n="0885b10"/><lb ed="R092" n="0843b05"/><p xml:id="pX25p0885b1001">讲 前言法无为矣。<persName>佛</persName>恐人忽略般若章句。故以 <lb ed="X" n="0885b11"/><lb ed="R092" n="0843b06"/>持经功德挍量。因设问曰。若有人充满三千大千 <lb ed="X" n="0885b12"/><lb ed="R092" n="0843b07"/>世界之七宝。用以佈施。是人所得福德多否。须菩 <lb ed="X" n="0885b13"/><lb ed="R092" n="0843b08"/>提言甚多。然是福德。乃有相之施。于我性真空无 <lb ed="X" n="0885b14"/><lb ed="R092" n="0843b09"/>相妙法。全不相关。必竟非福德性。故<persName>如来</persName>所言福 <lb ed="X" n="0885b15"/><lb ed="R092" n="0843b10"/>德者。乃人天小果之因。此所以为多也。<persName>佛</persName>言如再 <lb ed="X" n="0885b16"/><lb ed="R092" n="0843b11"/>有人。于此经中。信受其言。奉持其義。乃至四句偈 <lb ed="X" n="0885b17"/><lb ed="R092" n="0843b12"/>等。更为他人解说。则自觉觉他。其福勝于七宝布 <lb ed="X" n="0885b18"/><lb ed="R092" n="0843b13"/>施多矣。盖彼乃住相佈施。纵得浊福。福尽堕落。此 <lb ed="X" n="0885b19"/><lb ed="R092" n="0843b14"/>乃因经悟性。福等太虚。历劫不壞。其福不远勝哉。 <lb ed="X" n="0885b20"/><lb ed="R092" n="0843b15"/>此何故也。盖此经乃修行之径路。诸<persName>佛</persName>之身。及所 <lb ed="X" n="0885b21"/><lb ed="R092" n="0843b16"/>证之法。皆从文字般若而生。此外更无馀经矣。夫 <lb ed="X" n="0885b22"/><lb ed="R092" n="0843b17"/>无上菩提之法。即<persName>佛</persName>法也。然所谓<persName>佛</persName>法者。本来无 <lb ed="X" n="0885b23"/><lb ed="R092" n="0843b18"/>有。不过使之言下见性。乃虚名为<persName>佛</persName>法也。</p> <lb ed="X" n="0885b24"/><lb ed="R092" n="0844a01"/><p xml:id="pX25p0885b2401">彙解 自须菩提问实信至此。凡三节为一段。无 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0885c" n="0885c"/> <lb ed="X" n="0885c01"/><lb ed="R092" n="0844a02"/>人无法。众生修行无相也。无得无说。<persName>如来</persName>说法无 <lb ed="X" n="0885c02"/><lb ed="R092" n="0844a03"/>相也。至须菩提说出无为二字。般若正宗<anchor xml:id="nkr_note_add_0885c0201" n="0885c0201"/><anchor xml:id="beg0885c0201" n="0885c0201"/>已<anchor xml:id="end0885c0201"/>是了 <lb ed="X" n="0885c03"/><lb ed="R092" n="0844a04"/>然。<persName>佛</persName>恐人将无为法。认作枯寂。住在这裡。殊不知 <lb ed="X" n="0885c04"/><lb ed="R092" n="0844a05"/>菩提一现。万法具足。真性福德。无量无边。正以此 <lb ed="X" n="0885c05"/><lb ed="R092" n="0844a06"/>经。即般若性。成<persName>佛</persName>之道。不外乎此。<persName>佛</persName>教人因经悟 <lb ed="X" n="0885c06"/><lb ed="R092" n="0844a07"/>性。非徒诵说<anchor xml:id="nkr_note_add_0885c0601" n="0885c0601"/><anchor xml:id="beg0885c0601" n="0885c0601"/>已<anchor xml:id="end0885c0601"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0885c07"/><lb ed="R092" n="0844a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0885c0701"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0885b02" n="0885b02"/>须菩提。于意云何。须陀洹能作是念。我得须陀洹果 <lb ed="X" n="0885c08"/><lb ed="R092" n="0844a09"/>不。须菩提言。不也。<persName>世尊</persName>。何以故。须陀洹名为入流。而 <lb ed="X" n="0885c09"/><lb ed="R092" n="0844a10"/>无所入。不入色声香味触法。是名须陀洹。须菩提。于 <lb ed="X" n="0885c10"/><lb ed="R092" n="0844a11"/>意云何。斯陀含能作是念。我得斯陀含果不。须菩提 <lb ed="X" n="0885c11"/><lb ed="R092" n="0844a12"/>言。不也。<persName>世尊</persName>。何以故。斯陀含名一往来。而实无往来。 <lb ed="X" n="0885c12"/><lb ed="R092" n="0844a13"/>是名斯陀含。须菩提。于意云何。阿那含能作是念。我 <lb ed="X" n="0885c13"/><lb ed="R092" n="0844a14"/>得阿那含果不。须菩提言。不也。<persName>世尊</persName>。何以故。阿那含 <lb ed="X" n="0885c14"/><lb ed="R092" n="0844a15"/>名为不来。而实无不来。是故名阿那含。须菩提。于意 <lb ed="X" n="0885c15"/><lb ed="R092" n="0844a16"/>云何。阿罗汉能作是念。我得阿罗汉道不。须菩提言 <lb ed="X" n="0885c16"/><lb ed="R092" n="0844a17"/>不也。<persName>世尊</persName>何以故。实无有法名阿罗汉。<persName>世尊</persName>。若阿罗 <lb ed="X" n="0885c17"/><lb ed="R092" n="0844a18"/>汉作是念。我得阿罗汉道。即为著我人众生寿者。世 <lb ed="X" n="0885c18"/><lb ed="R092" n="0844b01"/>尊。<persName>佛</persName>说我得无诤三昧人中最为第一。是第一離欲 <lb ed="X" n="0885c19"/><lb ed="R092" n="0844b02"/>阿罗汉。<persName>世尊</persName>。我不作是念。我是離欲阿罗汉。<persName>世尊</persName>。我 <lb ed="X" n="0885c20"/><lb ed="R092" n="0844b03"/>若作是念。我得阿罗汉道。<persName>世尊</persName>则不说须菩提是乐 <lb ed="X" n="0885c21"/><lb ed="R092" n="0844b04"/>阿兰那行者。以须菩提实无所行。而名须菩提是乐 <lb ed="X" n="0885c22"/><lb ed="R092" n="0844b05"/>阿兰那行。</p> <lb ed="X" n="0885c23"/><lb ed="R092" n="0844b06"/><p xml:id="pX25p0885c2301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0885b03" n="0885b03"/><persName>佛</persName>告须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>昔在燃灯<persName>佛</persName>所。于法有 <lb ed="X" n="0885c24"/><lb ed="R092" n="0844b07"/>所得不。不也。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>在燃灯<persName>佛</persName>所。于法实无所得。 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0886a" n="0886a"/> <lb ed="X" n="0886a01"/><lb ed="R092" n="0844b08"/><note place="inline">今本是故名阿那含。无故字</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0886a02"/><lb ed="R092" n="0844b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0886a0201">註 能作是念者。谓曾萌得道之念也。前四我字。 <lb ed="X" n="0886a03"/><lb ed="R092" n="0844b10"/>乃代四果人设想之词。<persName>佛</persName>氏有因有果。能修是因。 <lb ed="X" n="0886a04"/><lb ed="R092" n="0844b11"/>即得是果。须陀洹。华言入流。谓入圣人之流也。无 <lb ed="X" n="0886a05"/><lb ed="R092" n="0844b12"/>所入者。不著入流之相也。此声闻初果。自声教而 <lb ed="X" n="0886a06"/><lb ed="R092" n="0844b13"/>悟者曰声闻。斯陀含。华言一往来。谓一往天上。一 <lb ed="X" n="0886a07"/><lb ed="R092" n="0844b14"/>来人间。便得涅槃。六祖云。前念起妄。後念即止。前 <lb ed="X" n="0886a08"/><lb ed="R092" n="0844b15"/>念有著。後念即離。目睹诸境。此心还有一生一灭。 <lb ed="X" n="0886a09"/><lb ed="R092" n="0844b16"/>无第二生灭。故言一往来。实无往来者。无往来之 <lb ed="X" n="0886a10"/><lb ed="R092" n="0844b17"/>相也。此声闻第二果。比入流高一级。阿那含。华言 <lb ed="X" n="0886a11"/><lb ed="R092" n="0844b18"/>不来。谓直生四禅天上。不来欲界受生也。实无不 <lb ed="X" n="0886a12"/><lb ed="R092" n="0845a01"/>来者。不著不来之相也。此声闻第三果。比尙有往 <lb ed="X" n="0886a13"/><lb ed="R092" n="0845a02"/>来。又高一级。阿罗汉。华言无生。谓诸漏<anchor xml:id="nkr_note_add_0886a1301" n="0886a1301"/><anchor xml:id="beg0886a1301" n="0886a1301"/>已<anchor xml:id="end0886a1301"/>尽。无复 <lb ed="X" n="0886a14"/><lb ed="R092" n="0845a03"/>烦恼。不于三界内受生也。阿罗汉得无相之理。人 <lb ed="X" n="0886a15"/><lb ed="R092" n="0845a04"/>法俱空。<anchor xml:id="nkr_note_add_0886a1501" n="0886a1501"/><anchor xml:id="beg0886a1501" n="0886a1501"/>已<anchor xml:id="end0886a1501"/>证涅槃。此又高一级。声闻之道。圆满<anchor xml:id="nkr_note_add_0886a1502" n="0886a1502"/><anchor xml:id="beg0886a1502" n="0886a1502"/>已<anchor xml:id="end0886a1502"/> <lb ed="X" n="0886a16"/><lb ed="R092" n="0845a05"/>极。故不名果而名道。实无有法者。谓无烦恼可断。 <lb ed="X" n="0886a17"/><lb ed="R092" n="0845a06"/>无贪嗔可離。情无逆顺。境智俱忘。无丝毫之法可 <lb ed="X" n="0886a18"/><lb ed="R092" n="0845a07"/>取也。无诤者。盖有欲则争。此既離欲。何诤之有。三 <lb ed="X" n="0886a19"/><lb ed="R092" n="0845a08"/>昧。华言正见。谓本觉心也。離欲。断尽见思烦恼也。 <lb ed="X" n="0886a20"/><lb ed="R092" n="0845a09"/>阿兰那。华言寂静。乐。好也。谓好淸净行也。盖<persName>佛</persName>尝 <lb ed="X" n="0886a21"/><lb ed="R092" n="0845a10"/>有是语。而须菩提擧以为证也。实无所行者。谓本 <lb ed="X" n="0886a22"/><lb ed="R092" n="0845a11"/>性空寂。不著行相也。<persName>佛</persName>说以下。尊者自述其所造。 <lb ed="X" n="0886a23"/><lb ed="R092" n="0845a12"/>以证无相也。以上言四果。皆以无为法。而不著得 <lb ed="X" n="0886a24"/><lb ed="R092" n="0845a13"/>果之相。下复以<persName>佛</persName>之无相证之。<persName>如来</persName>。释迦牟尼也。 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0886b" n="0886b"/> <lb ed="X" n="0886b01"/><lb ed="R092" n="0845a14"/>燃灯<persName>佛</persName>。即定光<persName>佛</persName>。是释迦牟尼之师。实无所得者。 <lb ed="X" n="0886b02"/><lb ed="R092" n="0845a15"/>谓成<persName>佛</persName>由本心觉悟。无有法可得也。实字与上数 <lb ed="X" n="0886b03"/><lb ed="R092" n="0845a16"/>实字相应。</p> <lb ed="X" n="0886b04"/><lb ed="R092" n="0845a17"/><p xml:id="pX25p0886b0401">论 此历征一切贤圣修证处。皆以无为法。而不 <lb ed="X" n="0886b05"/><lb ed="R092" n="0845a18"/>取于相也。四果工夫。自有等级。每证一果。随证随 <lb ed="X" n="0886b06"/><lb ed="R092" n="0845b01"/>空。初果云不入色声香味触法。是知。欲境当避。如 <lb ed="X" n="0886b07"/><lb ed="R092" n="0845b02"/>初生果。二果云一往来。是蹈欲境不再。如方硕果。 <lb ed="X" n="0886b08"/><lb ed="R092" n="0845b03"/>三果云不来。是去欲境如遗。如<anchor xml:id="nkr_note_add_0886b0801" n="0886b0801"/><anchor xml:id="beg0886b0801" n="0886b0801"/>已<anchor xml:id="end0886b0801"/>熟果。四果云離 <lb ed="X" n="0886b09"/><lb ed="R092" n="0845b04"/>欲。是脱然无纤欲可除。如既收果。此是渐教如此。 <lb ed="X" n="0886b10"/><lb ed="R092" n="0845b05"/>若是无上菩提。顿悟真空。即此金刚般若波罗蜜。 <lb ed="X" n="0886b11"/><lb ed="R092" n="0845b06"/>超入<persName>佛</persName>地矣。又何四果之足云。<persName>佛</persName>自谓成<persName>佛</persName>实无 <lb ed="X" n="0886b12"/><lb ed="R092" n="0845b07"/>所得。证四果之无所得。言无相之理。乃我自有之 <lb ed="X" n="0886b13"/><lb ed="R092" n="0845b08"/>真性。其成<persName>佛</persName>皆由。我心自悟而得也。于法无得。原 <lb ed="X" n="0886b14"/><lb ed="R092" n="0845b09"/>属实相。不是断灭。</p> <lb ed="X" n="0886b15"/><lb ed="R092" n="0845b10"/><p xml:id="pX25p0886b1501">讲 须菩提言无为法。<anchor xml:id="nkr_note_add_0886b1501" n="0886b1501"/><anchor xml:id="beg0886b1501" n="0886b1501"/>已<anchor xml:id="end0886b1501"/>悟菩萨修行矣。<persName>佛</persName>乃从 <lb ed="X" n="0886b16"/><lb ed="R092" n="0845b11"/>贤圣无为中差别以诘之。曰须陀洹曾作是念。我 <lb ed="X" n="0886b17"/><lb ed="R092" n="0845b12"/>必得此果否。须菩提言。不也。须陀洹得预圣人之 <lb ed="X" n="0886b18"/><lb ed="R092" n="0845b13"/>流。名为入流。而心无所得。不著入流之相。但未能 <lb ed="X" n="0886b19"/><lb ed="R092" n="0845b14"/>顿悟真空。仅能不入六尘境界耳。名须陀洹。其以 <lb ed="X" n="0886b20"/><lb ed="R092" n="0845b15"/>是欤。<persName>佛</persName>曰。斯陀含曾作是念。我必得此果否。须菩 <lb ed="X" n="0886b21"/><lb ed="R092" n="0845b16"/>提言。不也。斯陀含一往天上。一来人间。名一往来。 <lb ed="X" n="0886b22"/><lb ed="R092" n="0845b17"/>而心无所得。不著往来之相。盖<anchor xml:id="nkr_note_add_0886b2201" n="0886b2201"/><anchor xml:id="beg0886b2201" n="0886b2201"/>已<anchor xml:id="end0886b2201"/>悟真空究竟。能 <lb ed="X" n="0886b23"/><lb ed="R092" n="0845b18"/>出離生死。不受轮转也。名斯陀含。其以是欤。<persName>佛</persName>曰。 <lb ed="X" n="0886b24"/><lb ed="R092" n="0846a01"/>阿那含曾作是念。我必得此果否。须菩提言。不也。 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0886c" n="0886c"/> <lb ed="X" n="0886c01"/><lb ed="R092" n="0846a02"/>阿那含不来世界受生。名为不来。而心无所得。不 <lb ed="X" n="0886c02"/><lb ed="R092" n="0846a03"/>著不来之相。盖本性光明。真空无我。内无欲心。外 <lb ed="X" n="0886c03"/><lb ed="R092" n="0846a04"/>无欲境也。名阿那含。其以是欤。<persName>佛</persName>曰。阿罗汉曾作 <lb ed="X" n="0886c04"/><lb ed="R092" n="0846a05"/>是念。我必得此道否。须菩提言。不也。阿罗汉万缘 <lb ed="X" n="0886c05"/><lb ed="R092" n="0846a06"/>悉净。外如木石。不动不摇。心如止水。不渗不漏。性 <lb ed="X" n="0886c06"/><lb ed="R092" n="0846a07"/>本真空。实无一法可得也。名阿罗汉。其以是欤。世 <lb ed="X" n="0886c07"/><lb ed="R092" n="0846a08"/>尊。若阿罗汉作得道之念。即著我人众寿四相矣。 <lb ed="X" n="0886c08"/><lb ed="R092" n="0846a09"/>所以<persName>佛</persName>曾说我一念不生。与人无忤。得无诤三昧。 <lb ed="X" n="0886c09"/><lb ed="R092" n="0846a10"/>弟子中最为第一。必是我脱尽人欲。断绝此念。方 <lb ed="X" n="0886c10"/><lb ed="R092" n="0846a11"/>许我为離欲阿罗汉也。我若作此念。可以得阿罗 <lb ed="X" n="0886c11"/><lb ed="R092" n="0846a12"/>汉道。则又生妄念。<persName>佛</persName>即不说我好寂静之人矣。以 <lb ed="X" n="0886c12"/><lb ed="R092" n="0846a13"/>我须菩提。外虽有行。心中无一可得。<persName>佛</persName>故名为乐 <lb ed="X" n="0886c13"/><lb ed="R092" n="0846a14"/>阿兰那行。<persName>佛</persName>终恐其所得之心未除。又从而默化 <lb ed="X" n="0886c14"/><lb ed="R092" n="0846a15"/>之曰。我当初在燃灯<persName>佛</persName>处。果得本师之法否。须菩 <lb ed="X" n="0886c15"/><lb ed="R092" n="0846a16"/>提言。不也。<persName>如来</persName>一心淸净。虽在燃灯<persName>佛</persName>处。不过因 <lb ed="X" n="0886c16"/><lb ed="R092" n="0846a17"/>师开导。实乃自悟自修。于法实无所得也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0886c17"/><lb ed="R092" n="0846a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0886c1701">须菩提。于意云何。菩萨莊严<persName>佛</persName>土不。不也。<persName>世尊</persName>。何以 <lb ed="X" n="0886c18"/><lb ed="R092" n="0846b01"/>故。莊严<persName>佛</persName>土者。即非莊严。是名莊严。是故须菩提。诸 <lb ed="X" n="0886c19"/><lb ed="R092" n="0846b02"/>菩萨摩诃萨。应如是生淸净心。不应住色生心。不应 <lb ed="X" n="0886c20"/><lb ed="R092" n="0846b03"/>住声香味触法生心。应无所住而生其心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0886c21"/><lb ed="R092" n="0846b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0886c2101">註 莊严。如建塔造寺。设像供养之类。一大世界。 <lb ed="X" n="0886c22"/><lb ed="R092" n="0846b05"/>必有一<persName>佛</persName>设化。谓之<persName>佛</persName>土。黄金为地。七宝为林。是 <lb ed="X" n="0886c23"/><lb ed="R092" n="0846b06"/>莊严<persName>佛</persName>土也。自性<persName>佛</persName>土。本来具足。不假莊严。故云 <lb ed="X" n="0886c24"/><lb ed="R092" n="0846b07"/>即非莊严。心常淸净。无严而严。故云是名莊严。应 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0887a" n="0887a"/> <lb ed="X" n="0887a01"/><lb ed="R092" n="0846b08"/>如是生淸净心。指上非莊严说。前云生净信。是一 <lb ed="X" n="0887a02"/><lb ed="R092" n="0846b09"/>念之觉。此生淸净心。是全体之修。六度万行。总为 <lb ed="X" n="0887a03"/><lb ed="R092" n="0846b10"/>修此淸净。是本来地。即究竟地。前不住色等佈施。 <lb ed="X" n="0887a04"/><lb ed="R092" n="0846b11"/>此不住色等生心。摄事归心。言不住较细。且前云 <lb ed="X" n="0887a05"/><lb ed="R092" n="0846b12"/>应无所住行于佈施。此云应无所住而生其心。幷 <lb ed="X" n="0887a06"/><lb ed="R092" n="0846b13"/>不著佈施之相。淸净之不<anchor xml:id="nkr_note_add_0887a0601" n="0887a0601"/><anchor xml:id="beg0887a0601" n="0887a0601"/>已<anchor xml:id="end0887a0601"/>处。即是生也。有所住 <lb ed="X" n="0887a07"/><lb ed="R092" n="0846b14"/>而生心。是浊乱心无所住而生心。乃为淸净心。生 <lb ed="X" n="0887a08"/><lb ed="R092" n="0846b15"/>其心者。又非槁木死<g ref="#CB01926">灰</g>。入于顽空也。无住生心句。 <lb ed="X" n="0887a09"/><lb ed="R092" n="0846b16"/>是全经大旨。</p> <lb ed="X" n="0887a10"/><lb ed="R092" n="0846b17"/><p xml:id="pX25p0887a1001">论 此揭出安住降伏要旨。教菩萨以淸净为莊 <lb ed="X" n="0887a11"/><lb ed="R092" n="0846b18"/>严也。菩萨修六度万行。佐扬<persName>佛</persName>化。非不莊严<persName>佛</persName>土。 <lb ed="X" n="0887a12"/><lb ed="R092" n="0847a01"/>但不取外相莊严。当知莊严是淸净心。无住相心。 <lb ed="X" n="0887a13"/><lb ed="R092" n="0847a02"/>心无所住。则丝毫不挂。万境澄澈。即淸净也。譬如 <lb ed="X" n="0887a14"/><lb ed="R092" n="0847a03"/>一镜当空。无所不照。何等淸净。若先著一物。则空 <lb ed="X" n="0887a15"/><lb ed="R092" n="0847a04"/>明遮蔽。焉能照物。无所住。是从实趋空。生其心。是 <lb ed="X" n="0887a16"/><lb ed="R092" n="0847a05"/>从空生觉。此心字。是正智。是真心。<anchor xml:id="nkr_note_add_0887a1601" n="0887a1601"/><anchor xml:id="beg0887a1601" n="0887a1601"/>但<anchor xml:id="end0887a1601"/>住著于境。则 <lb ed="X" n="0887a17"/><lb ed="R092" n="0847a06"/>隐而不现。心若不住。般若了然。生其心者。显现本 <lb ed="X" n="0887a18"/><lb ed="R092" n="0847a07"/>有真心。非突然生起也。此句是金刚正眼。般若妙 <lb ed="X" n="0887a19"/><lb ed="R092" n="0847a08"/>心。昔六祖闻无所住而生其心句。即大悟曰。何期 <lb ed="X" n="0887a20"/><lb ed="R092" n="0847a09"/>自性。本自淸净。何期自性。本不生灭。何期自性。本 <lb ed="X" n="0887a21"/><lb ed="R092" n="0847a10"/>自具足。何期自性。本无摇动。何期自性。能生万法。 <lb ed="X" n="0887a22"/><lb ed="R092" n="0847a11"/>学者在祖师门下。当从无住生心处。体会微旨。</p> <lb ed="X" n="0887a23"/><lb ed="R092" n="0847a12"/><p xml:id="pX25p0887a2301">讲 前言<persName>佛</persName>无所得。学<persName>佛</persName>诸菩萨。安可徒事莊严 <lb ed="X" n="0887a24"/><lb ed="R092" n="0847a13"/><persName>佛</persName>土。而不返求诸心哉。故告须菩提曰。菩萨居<persName>佛</persName> <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0887b" n="0887b"/> <lb ed="X" n="0887b01"/><lb ed="R092" n="0847a14"/>土之中。果作善缘福业。使<persName>佛</persName>土莊严否。须菩提言。 <lb ed="X" n="0887b02"/><lb ed="R092" n="0847a15"/>不也。<persName>佛</persName>所谓莊严者。即非外貌相好之莊严。必其 <lb ed="X" n="0887b03"/><lb ed="R092" n="0847a16"/>心地明洁。万行具足。是名莊严也。<persName>佛</persName>于是顺其词 <lb ed="X" n="0887b04"/><lb ed="R092" n="0847a17"/>而语之曰。菩萨莊严。既不在于外饰。当返而求诸 <lb ed="X" n="0887b05"/><lb ed="R092" n="0847a18"/>心。使泰宇之中。湛然常虚。无一毫染浊。灵台之内。 <lb ed="X" n="0887b06"/><lb ed="R092" n="0847b01"/>寂然常定。无一丝扰乱。当如是生淸净心。不当住 <lb ed="X" n="0887b07"/><lb ed="R092" n="0847b02"/>在色声香味触法生心。一有所住。便不能淸净矣。 <lb ed="X" n="0887b08"/><lb ed="R092" n="0847b03"/>须知淸净心。妙湛圆寂。不泥方所。本无所住也。于 <lb ed="X" n="0887b09"/><lb ed="R092" n="0847b04"/>无所住而生其心。如明镜当前。物来悉照物去。即 <lb ed="X" n="0887b10"/><lb ed="R092" n="0847b05"/>空自然十分淸净。是净土莊严孰甚焉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0887b11"/><lb ed="R092" n="0847b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0887b1101">须菩提。譬如有人。身如<name role="" type="person">须弥山</name>王。于意云何。是身为 <lb ed="X" n="0887b12"/><lb ed="R092" n="0847b07"/>大不。须菩提言。甚大。<persName>世尊</persName>。何以故。<persName>佛</persName>说非身是名大 <lb ed="X" n="0887b13"/><lb ed="R092" n="0847b08"/>身。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0887b14"/><lb ed="R092" n="0847b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0887b1401">註 须弥。山之极大。为众山之王。故云山王。人身 <lb ed="X" n="0887b15"/><lb ed="R092" n="0847b10"/>岂有是大。不过假设之词。如七宝满大千之类。上 <lb ed="X" n="0887b16"/><lb ed="R092" n="0847b11"/>言心。此言身者。非反说到身外也。身字即作心字 <lb ed="X" n="0887b17"/><lb ed="R092" n="0847b12"/>看。非身谓法身。即真心本性也。非身名大身者。即 <lb ed="X" n="0887b18"/><lb ed="R092" n="0847b13"/>真心之无住。足以包太虚。藏沙界也。</p> <lb ed="X" n="0887b19"/><lb ed="R092" n="0847b14"/><p xml:id="pX25p0887b1901">论 此承上文无住生心而言。以见心量之廓周 <lb ed="X" n="0887b20"/><lb ed="R092" n="0847b15"/>无尽也。言心无所住。则净心常生。法身圆满。此心 <lb ed="X" n="0887b21"/><lb ed="R092" n="0847b16"/>最为廣大。<persName>如来</persName>设大身为问。尊者悟得无住。真心 <lb ed="X" n="0887b22"/><lb ed="R092" n="0847b17"/>遍满法界。妙含万有。量等虚空。虽须弥不足喩其 <lb ed="X" n="0887b23"/><lb ed="R092" n="0847b18"/>大。问答至此。乃见身土皆空。心境双绝。不言福德。 <lb ed="X" n="0887b24"/><lb ed="R092" n="0848a01"/>而福德难量矣。故下文遂挍量福德。</p> <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0887c" n="0887c"/> <lb ed="X" n="0887c01"/><lb ed="R092" n="0848a02"/><p xml:id="pX25p0887c0101">讲 前言莊严<persName>佛</persName>土。不如淸净此心矣。又恐错认 <lb ed="X" n="0887c02"/><lb ed="R092" n="0848a03"/>色身为大。不知心为大。故设问曰。须菩提。譬如人 <lb ed="X" n="0887c03"/><lb ed="R092" n="0848a04"/>身如<name role="" type="person">须弥山</name>王。可以言大否。须菩提以甚大答之。 <lb ed="X" n="0887c04"/><lb ed="R092" n="0848a05"/>何以故。色身虽大。为有生灭。必竟不名大身。<persName>佛</persName>说 <lb ed="X" n="0887c05"/><lb ed="R092" n="0848a06"/>非身。纔是我之淸净本心。此心包含太虚。充满法 <lb ed="X" n="0887c06"/><lb ed="R092" n="0848a07"/>界。无相无住。顿入圆明。乃真法身。是名大身也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0887c07"/><lb ed="R092" n="0848a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0887c0701"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0887b01" n="0887b01"/>须菩提。如恒河中所有沙数。如是沙等恒河。于意云 <lb ed="X" n="0887c08"/><lb ed="R092" n="0848a09"/>何。是诸恒河沙。寧为多不。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。但诸 <lb ed="X" n="0887c09"/><lb ed="R092" n="0848a10"/>恒河。尙多无数。何况其沙。须菩提。我今实言告汝。若 <lb ed="X" n="0887c10"/><lb ed="R092" n="0848a11"/>有善男子善女人。以七宝满尔所恒河沙数三千大 <lb ed="X" n="0887c11"/><lb ed="R092" n="0848a12"/>千世界。以用佈施。得福多否。须菩提言甚多。<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0887c12"/><lb ed="R092" n="0848a13"/>告须菩提。若善男子善女人。于此经中。乃至受持四 <lb ed="X" n="0887c13"/><lb ed="R092" n="0848a14"/>句偈等。为他人说。而此福德勝前福德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0887c14"/><lb ed="R092" n="0848a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0887c1401">註 恒河。西土天竺河。周迴四十里。沙细如<g ref="#CB15097">面</g>。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0887c15"/><lb ed="R092" n="0848a16"/>多在此说法。故取为喩。沙等恒河。是倒装文法。谓 <lb ed="X" n="0887c16"/><lb ed="R092" n="0848a17"/>恒河如沙之多也。亦是假设之词。前只言三千大 <lb ed="X" n="0887c17"/><lb ed="R092" n="0848a18"/>千世界。此言如恒河沙数。其大且多。益不可量。勝 <lb ed="X" n="0887c18"/><lb ed="R092" n="0848b01"/>前者。勝于佈施之福也。</p> <lb ed="X" n="0887c19"/><lb ed="R092" n="0848b02"/><p xml:id="pX25p0887c1901">论 此第二番挍量福德也。前第一番挍量。因前 <lb ed="X" n="0887c20"/><lb ed="R092" n="0848b03"/>止说得人法俱空。总归于无为。故言<persName>佛</persName>法皆从此 <lb ed="X" n="0887c21"/><lb ed="R092" n="0848b04"/>经出。以启发之。以下历擧声闻菩萨。俱从无为法 <lb ed="X" n="0887c22"/><lb ed="R092" n="0848b05"/>中。现出许多差别。结劝诸菩萨无住生心。而托大 <lb ed="X" n="0887c23"/><lb ed="R092" n="0848b06"/>身作喩以验之。则淸净法身中之全体大用。一齐 <lb ed="X" n="0887c24"/><lb ed="R092" n="0848b07"/>俱现矣。此挍量功德。所以一步深一步也。</p> <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0888a" n="0888a"/> <lb ed="X" n="0888a01"/><lb ed="R092" n="0848b08"/><p xml:id="pX25p0888a0101">讲 前言无住生心。则淸净之福。不可量矣。<persName>佛</persName>故 <lb ed="X" n="0888a02"/><lb ed="R092" n="0848b09"/>即佈施推廣其義曰。须菩提。恒河之沙。固多矣。设 <lb ed="X" n="0888a03"/><lb ed="R092" n="0848b10"/>或不止一恒河。数其如沙之多恒河。是诸恒河中 <lb ed="X" n="0888a04"/><lb ed="R092" n="0848b11"/>之沙多否。须菩提言。甚多。但诸恒河。且多而无数。 <lb ed="X" n="0888a05"/><lb ed="R092" n="0848b12"/>何况恒河中之沙乎。<persName>佛</persName>谓须菩提。若有善男子。善 <lb ed="X" n="0888a06"/><lb ed="R092" n="0848b13"/>女人。以七宝满恒河沙数。三千大千世界佈施。得 <lb ed="X" n="0888a07"/><lb ed="R092" n="0848b14"/>福多否。须菩提又以甚多答之。<persName>佛</persName>曰。若有善男女。 <lb ed="X" n="0888a08"/><lb ed="R092" n="0848b15"/>于此经中。受之而无疑。持之而不失。必见自<anchor xml:id="nkr_note_add_0888a0801" n="0888a0801"/><anchor xml:id="beg0888a0801" n="0888a0801"/>己<anchor xml:id="end0888a0801"/>真 <lb ed="X" n="0888a09"/><lb ed="R092" n="0848b16"/>如菩提本性矣。又能以真空妙義。为人解说。使人 <lb ed="X" n="0888a10"/><lb ed="R092" n="0848b17"/>心地开通。明了自性。可以脱離轮迴。永超生死。则 <lb ed="X" n="0888a11"/><lb ed="R092" n="0848b18"/>是人<anchor xml:id="nkr_note_add_0888a1101" n="0888a1101"/><anchor xml:id="beg0888a1101" n="0888a1101"/>己<anchor xml:id="end0888a1101"/>兼成。此其福德。历劫常存。岂恒沙佈施可 <lb ed="X" n="0888a12"/><lb ed="R092" n="0849a01"/>及哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0888a13"/><lb ed="R092" n="0849a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0888a1301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0888b01" n="0888b01"/>复次须菩提。随说是经。乃至四句偈等。当知此处。一 <lb ed="X" n="0888a14"/><lb ed="R092" n="0849a03"/>切世间天人阿修罗。皆<persName>应供</persName>养。如<persName>佛</persName>塔庙。何况有人 <lb ed="X" n="0888a15"/><lb ed="R092" n="0849a04"/>尽能受持读诵。须菩提。当知是人。成就最上第一希 <lb ed="X" n="0888a16"/><lb ed="R092" n="0849a05"/>有之法。若是经典所在之处。即为有<persName>佛</persName>。若尊重弟子。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0888a17"/><lb ed="R092" n="0849a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0888a1701">註 随说。与後尽能相应。是随擧经文之義。此处。 <lb ed="X" n="0888a18"/><lb ed="R092" n="0849a07"/>即说经之地。世间天人阿修罗。谓天道人道及魔 <lb ed="X" n="0888a19"/><lb ed="R092" n="0849a08"/>道也。供养。如香花璎珞幢幡宝盖之类。塔。藏<persName>佛</persName>舍 <lb ed="X" n="0888a20"/><lb ed="R092" n="0849a09"/>利者。庙。树<persName>佛</persName>形像者。受者领会其意。思慧也。持者 <lb ed="X" n="0888a21"/><lb ed="R092" n="0849a10"/>服膺弗失。修慧也。对本曰读。離本曰诵。闻慧也。未 <lb ed="X" n="0888a22"/><lb ed="R092" n="0849a11"/>受持而诵读。领益犹浅。既受持而读诵。取类乃深。 <lb ed="X" n="0888a23"/><lb ed="R092" n="0849a12"/>万行修持。俱摄在四字内。能趋菩提名最上。诸乘 <lb ed="X" n="0888a24"/><lb ed="R092" n="0849a13"/>不及名第一。世间所无名稀有。法。即菩提法也。必 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0888b" n="0888b"/> <lb ed="X" n="0888b01"/><lb ed="R092" n="0849a14"/>成就法。然後能成就功德。故下文遂言成就功德。 <lb ed="X" n="0888b02"/><lb ed="R092" n="0849a15"/>两若字。不是虚字。乃深赞成就第一者之词。尊重 <lb ed="X" n="0888b03"/><lb ed="R092" n="0849a16"/>弟子。弟子中之可尊重者。经典法宝也。有<persName>佛</persName><persName>佛</persName>宝 <lb ed="X" n="0888b04"/><lb ed="R092" n="0849a17"/>也。尊重弟子僧宝也。经典所在之处。即三宝共处 <lb ed="X" n="0888b05"/><lb ed="R092" n="0849a18"/>也。</p> <lb ed="X" n="0888b06"/><lb ed="R092" n="0849b01"/><p xml:id="pX25p0888b0601">论 上言持经功德之勝。此申言其所以勝也。前 <lb ed="X" n="0888b07"/><lb ed="R092" n="0849b02"/>两言获福以受持。与为他人说幷提。恐学人徒逐 <lb ed="X" n="0888b08"/><lb ed="R092" n="0849b03"/>章句。虚务福勝。而于第一義谛。未能思惟修习。则 <lb ed="X" n="0888b09"/><lb ed="R092" n="0849b04"/>自<anchor xml:id="nkr_note_add_0888b0901" n="0888b0901"/><anchor xml:id="beg0888b0901" n="0888b0901"/>己<anchor xml:id="end0888b0901"/>不能成就。何能利益他人。故归重受持。以示 <lb ed="X" n="0888b10"/><lb ed="R092" n="0849b05"/>说法之本。随说者。一节之般若也。尽能者。全体之 <lb ed="X" n="0888b11"/><lb ed="R092" n="0849b06"/>般若也。尽能受持读诵者。金刚深慧。无一不入六 <lb ed="X" n="0888b12"/><lb ed="R092" n="0849b07"/>字中。有无量功行在。经典在何处。即在此心。若尽 <lb ed="X" n="0888b13"/><lb ed="R092" n="0849b08"/>能持诵之人。自心诵得此经。自心解得此经義。自 <lb ed="X" n="0888b14"/><lb ed="R092" n="0849b09"/>心体得无著无相之妙理。念念精进。常修<persName>佛</persName>行。其 <lb ed="X" n="0888b15"/><lb ed="R092" n="0849b10"/>智与理冥。视经典所在。即如有<persName>佛</persName>。即上文见<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0888b16"/><lb ed="R092" n="0849b11"/>也。皈依护持。自视为尊重大乘弟子。即下文荷担 <lb ed="X" n="0888b17"/><lb ed="R092" n="0849b12"/><persName>如来</persName>也。</p> <lb ed="X" n="0888b18"/><lb ed="R092" n="0849b13"/><p xml:id="pX25p0888b1801">讲 上言持说是经福德之勝于何见哉。<persName>佛</persName>再告 <lb ed="X" n="0888b19"/><lb ed="R092" n="0849b14"/>须菩提曰。若有人随擧经文之義。乃至四句偈等。 <lb ed="X" n="0888b20"/><lb ed="R092" n="0849b15"/>为之讲说。令听者除迷妄心。则说经之处。自然感 <lb ed="X" n="0888b21"/><lb ed="R092" n="0849b16"/>得世间天人阿修罗等。皆来恭敬。如藏身之塔。供 <lb ed="X" n="0888b22"/><lb ed="R092" n="0849b17"/>像之庙。慇勤瞻礼矣。夫随说句偈。尙能感天龙八 <lb ed="X" n="0888b23"/><lb ed="R092" n="0849b18"/>部。供养如此。何况有人。尽能以此全经。受持而体 <lb ed="X" n="0888b24"/><lb ed="R092" n="0850a01"/>验于心。读诵而研穷其義。则知是人。以一心成就 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0888c" n="0888c"/> <lb ed="X" n="0888c01"/><lb ed="R092" n="0850a02"/>阿耨多罗三藐三菩提法。真最上而无以加也。第 <lb ed="X" n="0888c02"/><lb ed="R092" n="0850a03"/>一而无可比也。又绝无而仅有也。若是经典在处。 <lb ed="X" n="0888c03"/><lb ed="R092" n="0850a04"/>即<persName>佛</persName>在处。心常淸净。得真如妙性。非即<persName>佛</persName>门之高 <lb ed="X" n="0888c04"/><lb ed="R092" n="0850a05"/>弟子欤。</p> <lb ed="X" n="0888c05"/><lb ed="R092" n="0850a06"/><p xml:id="pX25p0888c0501">彙解 自<persName>佛</persName>言四果至此。凡五节为一段。<persName>佛</persName>以四 <lb ed="X" n="0888c06"/><lb ed="R092" n="0850a07"/>果无念。释迦无得。为无相证。随言莊严亦无相。特 <lb ed="X" n="0888c07"/><lb ed="R092" n="0850a08"/>为诸菩萨。揭出应无所住。而生其心句。为作<persName>佛</persName>宗 <lb ed="X" n="0888c08"/><lb ed="R092" n="0850a09"/>旨。千圣心源。在此一语。又言无住生心之量。最为 <lb ed="X" n="0888c09"/><lb ed="R092" n="0850a10"/>廣大。其福德之勝。唯在持此经耳。善现至此。<anchor xml:id="nkr_note_add_0888c0901" n="0888c0901"/><anchor xml:id="beg0888c0901" n="0888c0901"/>已<anchor xml:id="end0888c0901"/>领 <lb ed="X" n="0888c10"/><lb ed="R092" n="0850a11"/>妙悟。故下文直请经名。及受持法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0888c11"/><lb ed="R092" n="0850a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0888c1101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0888b02" n="0888b02"/>尔时须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。当何名此经。我等云何奉 <lb ed="X" n="0888c12"/><lb ed="R092" n="0850a13"/>持。<persName>佛</persName>告须菩提。是经名为金刚般若波罗蜜以是名 <lb ed="X" n="0888c13"/><lb ed="R092" n="0850a14"/>字。汝当奉持。所以者何。须菩提。<persName>佛</persName>说般若波罗蜜。即 <lb ed="X" n="0888c14"/><lb ed="R092" n="0850a15"/>非般若波罗蜜是名般若波罗蜜。须菩提。于意云何。 <lb ed="X" n="0888c15"/><lb ed="R092" n="0850a16"/><persName>如来</persName>有所说法不。须菩提白<persName>佛</persName>言<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>无所说 <lb ed="X" n="0888c16"/><lb ed="R092" n="0850a17"/><note place="inline">古本无是名般若波罗蜜句</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0888c17"/><lb ed="R092" n="0850a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0888c1701">註 <persName>佛</persName>说皆经也。初称言说章句。次称法。次称经。 <lb ed="X" n="0888c18"/><lb ed="R092" n="0850b01"/>至此请立经名。盖欲知義趣。须先识经名。因请示 <lb ed="X" n="0888c19"/><lb ed="R092" n="0850b02"/>名。庶不使奉持无法也。法名般若。照见万法皆空 <lb ed="X" n="0888c20"/><lb ed="R092" n="0850b03"/>也。法喩金刚。专指一真不壞也。<persName>佛</persName>将般若二字安 <lb ed="X" n="0888c21"/><lb ed="R092" n="0850b04"/>名。又加金刚二字。以见至坚至利。不与万法为侣。 <lb ed="X" n="0888c22"/><lb ed="R092" n="0850b05"/>乃一切俱空。一切具足。即是到彼岸也。一部真经。 <lb ed="X" n="0888c23"/><lb ed="R092" n="0850b06"/>都该在七字内。奉持此名字。即奉持全经。不可更 <lb ed="X" n="0888c24"/><lb ed="R092" n="0850b07"/>赘一语也。法性本空。无可执著。故云即非。中有真 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0889a" n="0889a"/> <lb ed="X" n="0889a01"/><lb ed="R092" n="0850b08"/>觉。万象光明。故云是名。又恐闻说经名。不认自心。 <lb ed="X" n="0889a02"/><lb ed="R092" n="0850b09"/>徒认作法。故复诘之。而善现<anchor xml:id="nkr_note_add_0889a0201" n="0889a0201"/><anchor xml:id="beg0889a0201" n="0889a0201"/>已<anchor xml:id="end0889a0201"/>于即非般若中。悟 <lb ed="X" n="0889a03"/><lb ed="R092" n="0850b10"/>无法可说也。</p> <lb ed="X" n="0889a04"/><lb ed="R092" n="0850b11"/><p xml:id="pX25p0889a0401">论 此<persName>佛</persName>特示经名。是一部金经点眼处也。从前 <lb ed="X" n="0889a05"/><lb ed="R092" n="0850b12"/>说降伏安住。幷未说出般若。其间如度生破尽度 <lb ed="X" n="0889a06"/><lb ed="R092" n="0850b13"/>相。佈施破尽施相。见<persName>佛</persName>破尽身相。净信破尽法相。 <lb ed="X" n="0889a07"/><lb ed="R092" n="0850b14"/>如是坚固。如是猛利。全是般若之智慧。如金刚之 <lb ed="X" n="0889a08"/><lb ed="R092" n="0850b15"/>能断。盖本心净明真慧。随缘不变。能摧断一切烦 <lb ed="X" n="0889a09"/><lb ed="R092" n="0850b16"/>恼。而不为一切所摧。是为金刚般若。此经所说。直 <lb ed="X" n="0889a10"/><lb ed="R092" n="0850b17"/>指心体。乃斩绝妄缘。智慧到彼岸之法也。然般若 <lb ed="X" n="0889a11"/><lb ed="R092" n="0850b18"/>是人淸净心体上。一点灵光。離一切相。即一切法。 <lb ed="X" n="0889a12"/><lb ed="R092" n="0851a01"/>尽大地。无有一法是般若存住处。亦无有一法不 <lb ed="X" n="0889a13"/><lb ed="R092" n="0851a02"/>是般若放光处。即非即是。直使奉持者胸中。不留 <lb ed="X" n="0889a14"/><lb ed="R092" n="0851a03"/>一个字脚。</p> <lb ed="X" n="0889a15"/><lb ed="R092" n="0851a04"/><p xml:id="pX25p0889a1501">讲 善现闻第一稀有之法。<anchor xml:id="nkr_note_add_0889a1501" n="0889a1501"/><anchor xml:id="beg0889a1501" n="0889a1501"/>已<anchor xml:id="end0889a1501"/>睹指知归。遂发心 <lb ed="X" n="0889a16"/><lb ed="R092" n="0851a05"/>奉持。请立经名。白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。持说是经。成就稀有 <lb ed="X" n="0889a17"/><lb ed="R092" n="0851a06"/>法矣。不识此经当以何命名。我等云何奉持乎。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0889a18"/><lb ed="R092" n="0851a07"/>曰。是经当名为金刚般若波罗蜜。盖明是经者。其 <lb ed="X" n="0889a19"/><lb ed="R092" n="0851a08"/>智慧如金刚之坚利。断绝外妄。直达诸<persName>佛</persName>菩萨之 <lb ed="X" n="0889a20"/><lb ed="R092" n="0851a09"/>彼岸也。以是名字。汝其奉持之。所以奉持者当何 <lb ed="X" n="0889a21"/><lb ed="R092" n="0851a10"/>如。<persName>佛</persName>说般若波罗蜜者。妙觉本性。湛若太虚。体既 <lb ed="X" n="0889a22"/><lb ed="R092" n="0851a11"/>尙无。何名之有。<persName>如来</persName>恐人方断灭见。不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0889a2201" n="0889a2201"/><anchor xml:id="beg0889a2201" n="0889a2201"/>已<anchor xml:id="end0889a2201"/>而虚 <lb ed="X" n="0889a23"/><lb ed="R092" n="0851a12"/>名为般若波罗蜜也。真性本来如此。更有何法可 <lb ed="X" n="0889a24"/><lb ed="R092" n="0851a13"/>说乎。须菩提。<persName>如来</persName>有所说法否。善现知诸法原空。 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0889b" n="0889b"/> <lb ed="X" n="0889b01"/><lb ed="R092" n="0851a14"/>即印证曰。<persName>如来</persName>万法皆空。有何可说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0889b02"/><lb ed="R092" n="0851a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0889b0201">须菩提于意云何。三千大千世界。所有微尘。是为多 <lb ed="X" n="0889b03"/><lb ed="R092" n="0851a16"/>不。须菩提言甚多<persName>世尊</persName>须菩提。诸微尘<persName>如来</persName>说非微 <lb ed="X" n="0889b04"/><lb ed="R092" n="0851a17"/>尘是名微尘。<persName>如来</persName>说世界非世界。是名世界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0889b05"/><lb ed="R092" n="0851a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0889b0501">註 微尘者。八万四千尘劳也。世界者。众生世界 <lb ed="X" n="0889b06"/><lb ed="R092" n="0851b01"/>也。三千大千世界所有微尘。所谓众生无边。烦恼 <lb ed="X" n="0889b07"/><lb ed="R092" n="0851b02"/>无尽也。能修般若无相无著之行。了妄念尘劳。即 <lb ed="X" n="0889b08"/><lb ed="R092" n="0851b03"/>淸净法性。故云即非微尘。了妄即真。真妄俱泯。故 <lb ed="X" n="0889b09"/><lb ed="R092" n="0851b04"/>云是名微尘。性无尘劳。即<persName>佛</persName>世界。性有尘劳。即众 <lb ed="X" n="0889b10"/><lb ed="R092" n="0851b05"/>生世界。了诸妄念。湛然空寂。故云即非世界。证得 <lb ed="X" n="0889b11"/><lb ed="R092" n="0851b06"/>法身。普见尘刹。应用无方。故云是名世界。</p> <lb ed="X" n="0889b12"/><lb ed="R092" n="0851b07"/><p xml:id="pX25p0889b1201">论 此示尘界皆空。以显般若之用。所谓观照般 <lb ed="X" n="0889b13"/><lb ed="R092" n="0851b08"/>若也。若以尘界观之。则满目万象。森然尘境。若以 <lb ed="X" n="0889b14"/><lb ed="R092" n="0851b09"/>非尘界观之。则一道虚闲。真空真寂。所谓寂灭虚 <lb ed="X" n="0889b15"/><lb ed="R092" n="0851b10"/>灵。寄森罗而显象。纵横幻境。归一性而融真。盖般 <lb ed="X" n="0889b16"/><lb ed="R092" n="0851b11"/>若心光。大包千界。细入微尘。则尽十方世界。无非 <lb ed="X" n="0889b17"/><lb ed="R092" n="0851b12"/>自<anchor xml:id="nkr_note_add_0889b1701" n="0889b1701"/><anchor xml:id="beg0889b1701" n="0889b1701"/>己<anchor xml:id="end0889b1701"/>光明也。<persName>佛</persName>谓文殊曰。在世離世。在尘離尘。是 <lb ed="X" n="0889b18"/><lb ed="R092" n="0851b13"/>究竟法。即非尘非界意。</p> <lb ed="X" n="0889b19"/><lb ed="R092" n="0851b14"/><p xml:id="pX25p0889b1901">讲 <persName>佛</persName>告须菩提曰。三千大千世界。所有微尘。果 <lb ed="X" n="0889b20"/><lb ed="R092" n="0851b15"/>多乎否。须菩提以甚多答之。<persName>佛</persName>曰。<persName>如来</persName>说诸微尘 <lb ed="X" n="0889b21"/><lb ed="R092" n="0851b16"/>者。原是幻妄之物。而灵虚之府。太空澄澈。非微尘 <lb ed="X" n="0889b22"/><lb ed="R092" n="0851b17"/>所可汚。故不是微尘。乃假名为微尘也。<persName>如来</persName>说世 <lb ed="X" n="0889b23"/><lb ed="R092" n="0851b18"/>界者。原不是我心中本有的。而心地廓然。净无瑕 <lb ed="X" n="0889b24"/><lb ed="R092" n="0852a01"/>秽。便是出世间法。非世界所得囿。故不是世界。乃 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0889c" n="0889c"/> <lb ed="X" n="0889c01"/><lb ed="R092" n="0852a02"/>虚名为世界也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0889c02"/><lb ed="R092" n="0852a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0889c0201">须菩提。于意云何。可以三十二相见<persName>如来</persName>不。不也。世 <lb ed="X" n="0889c03"/><lb ed="R092" n="0852a04"/>尊。不可以三十二相得见<persName>如来</persName>。何以故。<persName>如来</persName>说三十 <lb ed="X" n="0889c04"/><lb ed="R092" n="0852a05"/>二相。即是非相。是名三十二相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0889c05"/><lb ed="R092" n="0852a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0889c0501">註 三十二相。莊严端好。指全身而言。此乃色身 <lb ed="X" n="0889c06"/><lb ed="R092" n="0852a07"/><persName>佛</persName>也。见<persName>如来</persName>。指法身言。观相原妄。无可指陈。不妨 <lb ed="X" n="0889c07"/><lb ed="R092" n="0852a08"/>相即无相。故曰即非身相。观性原真。尘尘妙觉。不 <lb ed="X" n="0889c08"/><lb ed="R092" n="0852a09"/>妨无相即相。故曰是名三十二相。</p> <lb ed="X" n="0889c09"/><lb ed="R092" n="0852a10"/><p xml:id="pX25p0889c0901">论 此言非相即相。以显般若之体。所谓实相般 <lb ed="X" n="0889c10"/><lb ed="R092" n="0852a11"/>若也。上言尘界非尘界。是離幻归空。此言身相非 <lb ed="X" n="0889c11"/><lb ed="R092" n="0852a12"/>身相。是即空悟实。三十二相。只是色身<persName>如来</persName>。当知 <lb ed="X" n="0889c12"/><lb ed="R092" n="0852a13"/>别有一个真性<persName>如来</persName>。非色非空。超然万象之表。无 <lb ed="X" n="0889c13"/><lb ed="R092" n="0852a14"/>变无壞。总归一真之中。故云是相即非相。识得非 <lb ed="X" n="0889c14"/><lb ed="R092" n="0852a15"/>相。是名真相。</p> <lb ed="X" n="0889c15"/><lb ed="R092" n="0852a16"/><p xml:id="pX25p0889c1501">讲 <persName>佛</persName>问须菩提。可以三十二相见<persName>如来</persName>否。须菩 <lb ed="X" n="0889c16"/><lb ed="R092" n="0852a17"/>提言。<persName>如来</persName>之相。虽勝妙殊绝。不宜以形色求之。何 <lb ed="X" n="0889c17"/><lb ed="R092" n="0852a18"/>以故。盖<persName>如来</persName>所说相者非真相也。妙体如如湛然 <lb ed="X" n="0889c18"/><lb ed="R092" n="0852b01"/>常寂。乃诸<persName>佛</persName>本心也。是名三十二相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0889c19"/><lb ed="R092" n="0852b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0889c1901">须菩提若有善男子。善女人以恒河沙等身命佈施 <lb ed="X" n="0889c20"/><lb ed="R092" n="0852b03"/>若复有人于此经中。乃至受持四句偈等为他人说 <lb ed="X" n="0889c21"/><lb ed="R092" n="0852b04"/>其福甚多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0889c22"/><lb ed="R092" n="0852b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0889c2201">註 <persName>佛</persName>初以大千宝施较经勝。次以河沙宝施较 <lb ed="X" n="0889c23"/><lb ed="R092" n="0852b06"/>经勝。皆外财也。至此说到身命佈施。是内财也。较 <lb ed="X" n="0889c24"/><lb ed="R092" n="0852b07"/>财施虽优。总是有漏因果。不若持经之福勝也。此 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0890a" n="0890a"/> <lb ed="X" n="0890a01"/><lb ed="R092" n="0852b08"/>为下文挍量身命之始。</p> <lb ed="X" n="0890a02"/><lb ed="R092" n="0852b09"/><p xml:id="pX25p0890a0201">论 此第三番挍量福德也。受持。是法身因。故福 <lb ed="X" n="0890a03"/><lb ed="R092" n="0852b10"/>最为殊勝。此段经文。前以奉持始。後以受持终。极 <lb ed="X" n="0890a04"/><lb ed="R092" n="0852b11"/>宜留意。盖真能奉持者。称性而行。本心而现。莫非 <lb ed="X" n="0890a05"/><lb ed="R092" n="0852b12"/>金刚全体也。</p> <lb ed="X" n="0890a06"/><lb ed="R092" n="0852b13"/><p xml:id="pX25p0890a0601">讲 由斯以观。益信持经之福勝矣。须菩提。世间 <lb ed="X" n="0890a07"/><lb ed="R092" n="0852b14"/>所重者。莫过于身命。若有人以恒河沙之多。比此 <lb ed="X" n="0890a08"/><lb ed="R092" n="0852b15"/>身命佈施。如摩顶放踵。利天下为之。其所获之福。 <lb ed="X" n="0890a09"/><lb ed="R092" n="0852b16"/>比宝施有加焉。但不明本性。特顽福而<anchor xml:id="nkr_note_add_0890a0901" n="0890a0901"/><anchor xml:id="beg0890a0901" n="0890a0901"/>已<anchor xml:id="end0890a0901"/>。若以此 <lb ed="X" n="0890a10"/><lb ed="R092" n="0852b17"/>经及四句偈等。受持而讲说之。则自利利他。其获 <lb ed="X" n="0890a11"/><lb ed="R092" n="0852b18"/>福无量。较彼捨身者。不甚多乎。此金刚般若波罗 <lb ed="X" n="0890a12"/><lb ed="R092" n="0853a01"/>蜜。所当受持也。</p> <lb ed="X" n="0890a13"/><lb ed="R092" n="0853a02"/><p xml:id="pX25p0890a1301">彙解 自须菩提问经名至此。凡四节为一段。是 <lb ed="X" n="0890a14"/><lb ed="R092" n="0853a03"/>一部经点眼处。通段皆言般若法。以答奉持之意。 <lb ed="X" n="0890a15"/><lb ed="R092" n="0853a04"/>般若非般若。是言智体无相。以下離文字相。故无 <lb ed="X" n="0890a16"/><lb ed="R092" n="0853a05"/>所说。離烦恼相。故非微尘。離人天相。故非世界。乃 <lb ed="X" n="0890a17"/><lb ed="R092" n="0853a06"/>至離<persName>佛</persName>色身。故非三十二相。一切无所著。方是般 <lb ed="X" n="0890a18"/><lb ed="R092" n="0853a07"/>若法。方是真受持。此成就第一稀有之法。非身命 <lb ed="X" n="0890a19"/><lb ed="R092" n="0853a08"/>施所能及也。故下文但赞歎能契此理。以教人者。 <lb ed="X" n="0890a20"/><lb ed="R092" n="0853a09"/>其福无量。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0890a21"/><lb ed="R092" n="0853a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0890a2101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0890b01" n="0890b01"/>尔时须菩提闻说是经深解義趣涕泪悲泣而白<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0890a22"/><lb ed="R092" n="0853a11"/>言稀有<persName>世尊</persName><persName>佛</persName>说如是甚深经典我从昔来所得慧 <lb ed="X" n="0890a23"/><lb ed="R092" n="0853a12"/>眼未曾得闻如是之经<persName>世尊</persName>若复有人得闻是经信 <lb ed="X" n="0890a24"/><lb ed="R092" n="0853a13"/>心淸净即生实相当知是人成就第一稀有功德世 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0890b" n="0890b"/> <lb ed="X" n="0890b01"/><lb ed="R092" n="0853a14"/>尊是实相者即是非相是故<persName>如来</persName>说名实相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0890b02"/><lb ed="R092" n="0853a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0890b0201">註 闻字。与前愿乐欲闻相应。闻说是经三句。摹 <lb ed="X" n="0890b03"/><lb ed="R092" n="0853a16"/>写空生之闻境。下数闻字。空生自写其闻境。即以 <lb ed="X" n="0890b04"/><lb ed="R092" n="0853a17"/>能闻望人也。经以般若为名。般若以无相为主。不 <lb ed="X" n="0890b05"/><lb ed="R092" n="0853a18"/>住于相。便是此经之義。義之究竟归著处为趣。不 <lb ed="X" n="0890b06"/><lb ed="R092" n="0853b01"/>住于相则生实相。便是義中之趣。空生伤觉悟之 <lb ed="X" n="0890b07"/><lb ed="R092" n="0853b02"/>晚。故感极涕零也。甚深经典。即般若非般若之法。 <lb ed="X" n="0890b08"/><lb ed="R092" n="0853b03"/>信心者。信无我四相。而修不住之行也。淸净者。即 <lb ed="X" n="0890b09"/><lb ed="R092" n="0853b04"/>人法两空。不住于相也。实相者。即淸净法身。非有 <lb ed="X" n="0890b10"/><lb ed="R092" n="0853b05"/>非无。不生不灭。如如不动。实相般若也。生实相者。 <lb ed="X" n="0890b11"/><lb ed="R092" n="0853b06"/>盖人心本自淸净。以住相故生虚妄。以不住相。即 <lb ed="X" n="0890b12"/><lb ed="R092" n="0853b07"/>显自性。故生实相也。实相即是本性空净。非有形 <lb ed="X" n="0890b13"/><lb ed="R092" n="0853b08"/>相可执。故下转语云。是实相者即是非相。</p> <lb ed="X" n="0890b14"/><lb ed="R092" n="0853b09"/><p xml:id="pX25p0890b1401">论 此善现因自<anchor xml:id="nkr_note_add_0890b1401" n="0890b1401"/><anchor xml:id="beg0890b1401" n="0890b1401"/>己<anchor xml:id="end0890b1401"/>幸闻此经。而愿当世之闻经 <lb ed="X" n="0890b15"/><lb ed="R092" n="0853b10"/>净信。以生实相也。<persName>佛</persName>说如是甚深经典。不唯人空。 <lb ed="X" n="0890b16"/><lb ed="R092" n="0853b11"/>而且法空。幷般若智相亦空。昔得慧眼。于有见空。 <lb ed="X" n="0890b17"/><lb ed="R092" n="0853b12"/>今闻此经。于空亦遣。人能解此经義。信自心本来 <lb ed="X" n="0890b18"/><lb ed="R092" n="0853b13"/>淸净。保此湛然之本体。由是妄念。全消天理常住。 <lb ed="X" n="0890b19"/><lb ed="R092" n="0853b14"/>实具般若。所谓生实相也。实相即从无相中生出。 <lb ed="X" n="0890b20"/><lb ed="R092" n="0853b15"/>犹鉴空即能照也。实相即是非相者。犹鉴中本无 <lb ed="X" n="0890b21"/><lb ed="R092" n="0853b16"/>形也。<persName>佛</persName>说无相处。俱是说实相处。生实相三字。要 <lb ed="X" n="0890b22"/><lb ed="R092" n="0853b17"/>著眼。後人目释氏为空门。专言虚无寂灭。岂不罪 <lb ed="X" n="0890b23"/><lb ed="R092" n="0853b18"/>过。</p> <lb ed="X" n="0890b24"/><lb ed="R092" n="0854a01"/><p xml:id="pX25p0890b2401">讲 上言般若之法。尔时须菩提深解无相之義 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0890c" n="0890c"/> <lb ed="X" n="0890c01"/><lb ed="R092" n="0854a02"/>趣。涕泪悲泣。伤闻经之晚。白<persName>佛</persName>言。稀有<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>说 <lb ed="X" n="0890c02"/><lb ed="R092" n="0854a03"/>如是深奥经典。我从来修行。虽具慧眼。闻法甚多。 <lb ed="X" n="0890c03"/><lb ed="R092" n="0854a04"/>未曾如此之妙者。我既闻此经。<anchor xml:id="nkr_note_add_0890c0301" n="0890c0301"/><anchor xml:id="beg0890c0301" n="0890c0301"/>已<anchor xml:id="end0890c0301"/>悟自性淸净中。 <lb ed="X" n="0890c04"/><lb ed="R092" n="0854a05"/>本来有此真实矣。若再有人。闻是经典。一念发笃 <lb ed="X" n="0890c05"/><lb ed="R092" n="0854a06"/>信之心。其心纯是天真。毫无欲尘所累。便得淸净 <lb ed="X" n="0890c06"/><lb ed="R092" n="0854a07"/>般若。则性中具<persName>如来</persName>法身。即生实相。当知是人成 <lb ed="X" n="0890c07"/><lb ed="R092" n="0854a08"/>就第一稀有功德矣。<persName>世尊</persName>。是实相者。即真空自性。 <lb ed="X" n="0890c08"/><lb ed="R092" n="0854a09"/>本无形迹。是故<persName>如来</persName>所说实相。总属镜花水月。岂 <lb ed="X" n="0890c09"/><lb ed="R092" n="0854a10"/>真有实相之可名哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0890c10"/><lb ed="R092" n="0854a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0890c1001"><persName>世尊</persName>我今得闻如是经典信解受持不足为难若当 <lb ed="X" n="0890c11"/><lb ed="R092" n="0854a12"/>来世後五百岁其有众生得闻是经信解受持是人 <lb ed="X" n="0890c12"/><lb ed="R092" n="0854a13"/>则为第一稀有何以故此人无我相无人相无众生 <lb ed="X" n="0890c13"/><lb ed="R092" n="0854a14"/>相无寿者相所以者何我相即是非相人相众生相 <lb ed="X" n="0890c14"/><lb ed="R092" n="0854a15"/>寿者相即是非相何以故離一切诸相即名诸<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0890c15"/><lb ed="R092" n="0854a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0890c1501">註 信解者。心无所疑。而了然悟也。受持者。心既 <lb ed="X" n="0890c16"/><lb ed="R092" n="0854a17"/>领悟。而守之坚也。无四相。证人空也。四相即非相。 <lb ed="X" n="0890c17"/><lb ed="R092" n="0854a18"/>证法空也。離一切相幷空见亦忘也。如是乃为淸 <lb ed="X" n="0890c18"/><lb ed="R092" n="0854b01"/>净名诸<persName>佛</persName>。所谓生实相也。</p> <lb ed="X" n="0890c19"/><lb ed="R092" n="0854b02"/><p xml:id="pX25p0890c1901">论 上文闻经。为现在世人言。此愿後世之闻经 <lb ed="X" n="0890c20"/><lb ed="R092" n="0854b03"/>信持。以征離相也。空生甫幸自闻。即以能闻望人。 <lb ed="X" n="0890c21"/><lb ed="R092" n="0854b04"/>且望後来五百岁之众生。一则曰第一。再则第一。 <lb ed="X" n="0890c22"/><lb ed="R092" n="0854b05"/>与<persName>佛</persName>以获福歆动持说者。同一倦切。又恐众生误 <lb ed="X" n="0890c23"/><lb ed="R092" n="0854b06"/>认受持读诵。全在章句。于自家善根。不能生发。故 <lb ed="X" n="0890c24"/><lb ed="R092" n="0854b07"/>先言信心淸净。次言信解。以示受持读诵之本。无 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0891a" n="0891a"/> <lb ed="X" n="0891a01"/><lb ed="R092" n="0854b08"/>我四相。证入空智也。若止能证人空。尙属二乘。何 <lb ed="X" n="0891a02"/><lb ed="R092" n="0854b09"/>为稀有。而是人更解诸法本来寂灭。谛见四相即 <lb ed="X" n="0891a03"/><lb ed="R092" n="0854b10"/>是非相。证法空智矣。法空尙是菩萨。何云第一。而 <lb ed="X" n="0891a04"/><lb ed="R092" n="0854b11"/>是人又。解非法之空亦空。净悟三空。契合实理。灵 <lb ed="X" n="0891a05"/><lb ed="R092" n="0854b12"/>光发现。可证淸净法身矣。故曰即名诸<persName>佛</persName>。</p> <lb ed="X" n="0891a06"/><lb ed="R092" n="0854b13"/><p xml:id="pX25p0891a0601">讲 须菩提曰。我亲侍<persName>如来</persName>。得闻妙法。自能信其 <lb ed="X" n="0891a07"/><lb ed="R092" n="0854b14"/>言之实。解其理之妙。听受而持守之。不为难事。若 <lb ed="X" n="0891a08"/><lb ed="R092" n="0854b15"/>末法浊世。離<persName>佛</persName>遥远。茫茫苦海。而能皈依<persName>佛</persName>教。闻 <lb ed="X" n="0891a09"/><lb ed="R092" n="0854b16"/>是经而信解受持。此人明了自性。真第一等人。甚 <lb ed="X" n="0891a10"/><lb ed="R092" n="0854b17"/>为稀有。何也。以其顿悟真空。四相俱无也。是人所 <lb ed="X" n="0891a11"/><lb ed="R092" n="0854b18"/>以无四相者何也。为他信心淸净。了知五蕴本来 <lb ed="X" n="0891a12"/><lb ed="R092" n="0855a01"/>空寂。我相即是非相。彼此原来绝待。人相即是非 <lb ed="X" n="0891a13"/><lb ed="R092" n="0855a02"/>相。万象一法所印。众生即是非相。亿劫不出刹那。 <lb ed="X" n="0891a14"/><lb ed="R092" n="0855a03"/>寿者即是非相。既悟诸相非相之旨。所以当体全 <lb ed="X" n="0891a15"/><lb ed="R092" n="0855a04"/>空也。又何以知四相非相。盖无相是人空。非相是 <lb ed="X" n="0891a16"/><lb ed="R092" n="0855a05"/>法空。人法俱空。幷空见亦忘。即到觉位。可以名为 <lb ed="X" n="0891a17"/><lb ed="R092" n="0855a06"/><persName>佛</persName>矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0891a18"/><lb ed="R092" n="0855a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0891a1801"><persName>佛</persName>告须菩提如是如是若复有人得闻是经不惊不 <lb ed="X" n="0891a19"/><lb ed="R092" n="0855a08"/>怖不畏当知是人甚为稀有何以故须菩提<persName>如来</persName>说 <lb ed="X" n="0891a20"/><lb ed="R092" n="0855a09"/>第一波罗蜜即非第一波罗蜜是名第一波罗蜜<note place="inline">石本 <lb ed="X" n="0891a21"/><lb ed="R092" n="0855a10"/>非第一上。无即字</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0891a22"/><lb ed="R092" n="0855a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0891a2201">註 如是如是。印许善现所言。亦以接引後世也。 <lb ed="X" n="0891a23"/><lb ed="R092" n="0855a12"/>怪愕曰惊。惶恐曰怖。退缩曰畏。能信解受持。实相 <lb ed="X" n="0891a24"/><lb ed="R092" n="0855a13"/>现前。乃能不惊不怖不畏。故曰稀有。金刚般若。贯 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0891b" n="0891b"/> <lb ed="X" n="0891b01"/><lb ed="R092" n="0855a14"/>彻五度。为第一波罗蜜。非第一者。是淸净之心。是 <lb ed="X" n="0891b02"/><lb ed="R092" n="0855a15"/>名第一者。乃圆证之诣。</p> <lb ed="X" n="0891b03"/><lb ed="R092" n="0855a16"/><p xml:id="pX25p0891b0301">论 此因空生既能解悟。便要他实行般若。以证 <lb ed="X" n="0891b04"/><lb ed="R092" n="0855a17"/>实相也。六波罗蜜中。唯般若能成就法身。故云第 <lb ed="X" n="0891b05"/><lb ed="R092" n="0855a18"/>一。前言般若即非般若。是就般若一波罗蜜而言。 <lb ed="X" n="0891b06"/><lb ed="R092" n="0855b01"/>乃无相体性也。此第一即非第一。是对馀五波罗 <lb ed="X" n="0891b07"/><lb ed="R092" n="0855b02"/>蜜言。而说六度。总一般若。万行同成第一。以起下 <lb ed="X" n="0891b08"/><lb ed="R092" n="0855b03"/>忍辱佈施。離一切相之意也。般若为第一。又幷第 <lb ed="X" n="0891b09"/><lb ed="R092" n="0855b04"/>一而遣之。经義所以微妙。</p> <lb ed="X" n="0891b10"/><lb ed="R092" n="0855b05"/><p xml:id="pX25p0891b1001">讲 <persName>佛</persName>因须菩提之言。即印可之曰。汝言深契<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0891b11"/><lb ed="R092" n="0855b06"/>理。如是如是。後果有人。得闻般若妙法。不惊而无 <lb ed="X" n="0891b12"/><lb ed="R092" n="0855b07"/>疑心。不怖而无惧心。不畏而无退心。则谛听受持。 <lb ed="X" n="0891b13"/><lb ed="R092" n="0855b08"/>永无退转。此人甚为稀有。何也。诸波罗蜜。以般若 <lb ed="X" n="0891b14"/><lb ed="R092" n="0855b09"/>为第一。然乃真空无相。贯彻五度。即非第一之可 <lb ed="X" n="0891b15"/><lb ed="R092" n="0855b10"/>名。而般若能成就法身。是名第一波罗蜜也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0891b16"/><lb ed="R092" n="0855b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0891b1601">须菩提忍辱波罗蜜<persName>如来</persName>说非忍辱波罗蜜是名忍 <lb ed="X" n="0891b17"/><lb ed="R092" n="0855b12"/>辱波罗蜜何以故须菩提如我昔为歌利王割截身 <lb ed="X" n="0891b18"/><lb ed="R092" n="0855b13"/>体我于尔时无我相无人相无众生相无寿者相何 <lb ed="X" n="0891b19"/><lb ed="R092" n="0855b14"/>以故我于往昔节节肢解时若有我相人相众生相 <lb ed="X" n="0891b20"/><lb ed="R092" n="0855b15"/>寿者相应生嗔恨须菩提又念过去于五百世作忍 <lb ed="X" n="0891b21"/><lb ed="R092" n="0855b16"/>辱仙人于尔所世无我相无人相无众生相无寿者 <lb ed="X" n="0891b22"/><lb ed="R092" n="0855b17"/>相<note place="inline">古本无是名忍辱波罗蜜句</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0891b23"/><lb ed="R092" n="0855b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0891b2301">註 六度中最难離相者。无如忍辱一度。被人毁 <lb ed="X" n="0891b24"/><lb ed="R092" n="0856a01"/>害曰辱。我能安受曰忍。说非忍辱。是忍而无忍也。 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0891c" n="0891c"/> <lb ed="X" n="0891c01"/><lb ed="R092" n="0856a02"/>如我一证。是极苦忍。亦非忍也。无四相正明非忍 <lb ed="X" n="0891c02"/><lb ed="R092" n="0856a03"/>也。与前度生无四相。持经无四相。互为发明。歌利。 <lb ed="X" n="0891c03"/><lb ed="R092" n="0856a04"/>华言极恶。昔<persName>如来</persName>证初地时。山居修道。王带宫女 <lb ed="X" n="0891c04"/><lb ed="R092" n="0856a05"/>出猎。睏倦而寝。诸女入山礼仙。王觉大怒。入山寻 <lb ed="X" n="0891c05"/><lb ed="R092" n="0856a06"/>之。问仙以何为戒。曰以忍为戒。王割截仙人肢体。 <lb ed="X" n="0891c06"/><lb ed="R092" n="0856a07"/>四天王怒雨沙石。王怖畏忏悔。仙身复如故。王後 <lb ed="X" n="0891c07"/><lb ed="R092" n="0856a08"/>归信受记。即憍陈如也。念过去一段。又追述前因。 <lb ed="X" n="0891c08"/><lb ed="R092" n="0856a09"/>言<persName>佛</persName>所修非止一世一事也。</p> <lb ed="X" n="0891c09"/><lb ed="R092" n="0856a10"/><p xml:id="pX25p0891c0901">论 上言非第一波罗蜜。明般若贯彻五度。犹恐 <lb ed="X" n="0891c10"/><lb ed="R092" n="0856a11"/>菩萨未能通达此旨。故于六度中。擧忍辱以证離 <lb ed="X" n="0891c11"/><lb ed="R092" n="0856a12"/>相也。持戒精进。禅定般若。悉在心上修习。佈施。忍 <lb ed="X" n="0891c12"/><lb ed="R092" n="0856a13"/>辱。则见于事为。菩萨饶益有情。正于事为征心。故 <lb ed="X" n="0891c13"/><lb ed="R092" n="0856a14"/>经中言忍辱佈施。以摄馀度。而忍辱一度。最难克 <lb ed="X" n="0891c14"/><lb ed="R092" n="0856a15"/>化。此见性之後。习定修慧。最要关头。所以菩萨当 <lb ed="X" n="0891c15"/><lb ed="R092" n="0856a16"/>行忍辱波罗蜜。然人忍辱为难。忘忍尤难。见有辱 <lb ed="X" n="0891c16"/><lb ed="R092" n="0856a17"/>可忍。即不能忍矣。忍辱从般若。而出本然之心。寂 <lb ed="X" n="0891c17"/><lb ed="R092" n="0856a18"/>然不动。外不见有所辱之相。内不见有能忍之念。 <lb ed="X" n="0891c18"/><lb ed="R092" n="0856b01"/>是般若体中。本无我人。谁辱谁忍。如是方能離相。 <lb ed="X" n="0891c19"/><lb ed="R092" n="0856b02"/>方是真正实相般若也。</p> <lb ed="X" n="0891c20"/><lb ed="R092" n="0856b03"/><p xml:id="pX25p0891c2001">讲 <persName>佛</persName>告须菩提。不但般若波罗蜜。本无迹象。无 <lb ed="X" n="0891c21"/><lb ed="R092" n="0856b04"/>可执著。即我所说忍辱波罗蜜。此实有形相可见 <lb ed="X" n="0891c22"/><lb ed="R092" n="0856b05"/>者。然一念淸净。烦恼自息。外不见有所辱。内不见 <lb ed="X" n="0891c23"/><lb ed="R092" n="0856b06"/>有所忍。横逆之来。浑然两忘。此<persName>如来</persName>说非忍辱波 <lb ed="X" n="0891c24"/><lb ed="R092" n="0856b07"/>罗蜜。祇虚名为忍辱波罗蜜而<anchor xml:id="nkr_note_add_0891c2401" n="0891c2401"/><anchor xml:id="beg0891c2401" n="0891c2401"/>已<anchor xml:id="end0891c2401"/>。如我昔为歌利 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0892a" n="0892a"/> <lb ed="X" n="0892a01"/><lb ed="R092" n="0856b08"/>王。割截身体时。心如虚空。不起四相。何以故。当初 <lb ed="X" n="0892a02"/><lb ed="R092" n="0856b09"/>节节肢解。可谓辱之极矣。若有四相。嗔恨心生。何 <lb ed="X" n="0892a03"/><lb ed="R092" n="0856b10"/>以言忍。又念曾于五百世。作忍辱仙人。亦无四相 <lb ed="X" n="0892a04"/><lb ed="R092" n="0856b11"/>之累。历劫自能顿悟真空。此我之所修。非止一世 <lb ed="X" n="0892a05"/><lb ed="R092" n="0856b12"/>一事<anchor xml:id="nkr_note_add_0892a0501" n="0892a0501"/><anchor xml:id="beg0892a0501" n="0892a0501"/>已<anchor xml:id="end0892a0501"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0892a06"/><lb ed="R092" n="0856b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0892a0601">是故须菩提菩萨应離一切相发阿耨多罗三藐三 <lb ed="X" n="0892a07"/><lb ed="R092" n="0856b14"/>菩提心不应住色生心不应住声香味触法生心应 <lb ed="X" n="0892a08"/><lb ed="R092" n="0856b15"/>生无所住心若心有住即为非住是故<persName>佛</persName>说菩萨心 <lb ed="X" n="0892a09"/><lb ed="R092" n="0856b16"/>不应住色佈施须菩提菩萨为利益一切众生故应 <lb ed="X" n="0892a10"/><lb ed="R092" n="0856b17"/>如是佈施<persName>如来</persName>说一切诸相即是非相又说一切众 <lb ed="X" n="0892a11"/><lb ed="R092" n="0856b18"/>生即非众生<note place="inline">利益众生句下。古本无故字</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0892a12"/><lb ed="R092" n="0857a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0892a1201">註 上言忍行。何故忽言发心。盖菩萨先当发心 <lb ed="X" n="0892a13"/><lb ed="R092" n="0857a02"/>也。两是故字。总束上文。離相发心。则所发之心。即 <lb ed="X" n="0892a14"/><lb ed="R092" n="0857a03"/>无所住之心也。发则生矣。但前云应无所住而生 <lb ed="X" n="0892a15"/><lb ed="R092" n="0857a04"/>其心。恐人认作两层。有无所住之心。又有所生之 <lb ed="X" n="0892a16"/><lb ed="R092" n="0857a05"/>心。转非淸净。故直曰生无所住心。言生此原无所 <lb ed="X" n="0892a17"/><lb ed="R092" n="0857a06"/>住之心也。若心有住即为非住者。谓住于色等。即 <lb ed="X" n="0892a18"/><lb ed="R092" n="0857a07"/>不住于菩提也。再引<persName>佛</persName>说佈施一度。申明離相发 <lb ed="X" n="0892a19"/><lb ed="R092" n="0857a08"/>心之義。住色佈施。该声香等在内。上先言不住相 <lb ed="X" n="0892a20"/><lb ed="R092" n="0857a09"/>等佈施。再言不住色等生心。此则言不住色等生 <lb ed="X" n="0892a21"/><lb ed="R092" n="0857a10"/>心。即不住色佈施。以融合上文之義。此佈施。指法 <lb ed="X" n="0892a22"/><lb ed="R092" n="0857a11"/>施言。灭度众生。即是利益众生也。末四句结上意。 <lb ed="X" n="0892a23"/><lb ed="R092" n="0857a12"/>言菩萨应離一切相者。因一切诸相。因缘而生。尽 <lb ed="X" n="0892a24"/><lb ed="R092" n="0857a13"/>是假合。相即非相也。菩萨利益一切众生者。因众 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0892b" n="0892b"/> <lb ed="X" n="0892b01"/><lb ed="R092" n="0857a14"/>生各明本性。即是诸<persName>佛</persName>。生即非生也。</p> <lb ed="X" n="0892b02"/><lb ed="R092" n="0857a15"/><p xml:id="pX25p0892b0201">论 此承上忍辱无相而言。教诸菩萨。離相发心。 <lb ed="X" n="0892b03"/><lb ed="R092" n="0857a16"/>又于六度中。擧佈施以证離相也。離相所发之心 <lb ed="X" n="0892b04"/><lb ed="R092" n="0857a17"/>即正等觉心。故学<persName>佛</persName>者。直发菩提心。当使此心湛 <lb ed="X" n="0892b05"/><lb ed="R092" n="0857a18"/>然。随处解脱。空诸所有。斯为離一切相。<persName>佛</persName>恐人认 <lb ed="X" n="0892b06"/><lb ed="R092" n="0857b01"/>離相为虚无。故以利益二字。指示实际。盖必利人 <lb ed="X" n="0892b07"/><lb ed="R092" n="0857b02"/>福德。益人智慧。实实有其功用。始为灭度众生。此 <lb ed="X" n="0892b08"/><lb ed="R092" n="0857b03"/>是菩萨宏誓之愿。劝修之本。但因众生住著根尘。 <lb ed="X" n="0892b09"/><lb ed="R092" n="0857b04"/>故廣行化导。若佈施者先有住著。何以化彼住著 <lb ed="X" n="0892b10"/><lb ed="R092" n="0857b05"/>之心。所以决当如是佈施。然後自性获淸净无为 <lb ed="X" n="0892b11"/><lb ed="R092" n="0857b06"/>功德。而众生亦受淸净无为之利益也。自此至不 <lb ed="X" n="0892b12"/><lb ed="R092" n="0857b07"/>可思议。总在功德上说。</p> <lb ed="X" n="0892b13"/><lb ed="R092" n="0857b08"/><p xml:id="pX25p0892b1301">讲 <persName>佛</persName>告须菩提。是故诸菩萨。当空此心。離去一 <lb ed="X" n="0892b14"/><lb ed="R092" n="0857b09"/>切形相。方可发无上菩提心。不当住著色声香味 <lb ed="X" n="0892b15"/><lb ed="R092" n="0857b10"/>触法。而起可欲之心。当生无所住著之心。则此心 <lb ed="X" n="0892b16"/><lb ed="R092" n="0857b11"/>圆通无碍。真纯无欲。非一切诸相所能繫缚。若心 <lb ed="X" n="0892b17"/><lb ed="R092" n="0857b12"/>于六尘有所住著。即所住不是菩提心矣。所以如 <lb ed="X" n="0892b18"/><lb ed="R092" n="0857b13"/>来尝说菩萨之心。莫不欲佈施。但众苦之本。眼根 <lb ed="X" n="0892b19"/><lb ed="R092" n="0857b14"/>不净为先。不应住于色而为之佈施也。须菩提。菩 <lb ed="X" n="0892b20"/><lb ed="R092" n="0857b15"/>萨佈施。原为利益一切众生。使众尘不隔。真智现 <lb ed="X" n="0892b21"/><lb ed="R092" n="0857b16"/>前。故应如是无住相佈施。方获真利益。所以<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0892b22"/><lb ed="R092" n="0857b17"/>说一切诸相者。其实当体全空。即是非相也。又说 <lb ed="X" n="0892b23"/><lb ed="R092" n="0857b18"/>一切众生者。其实众生。若见自性。即非众生也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0892b24"/><lb ed="R092" n="0858a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0892b2401">须菩提<persName>如来</persName>是真语者实语者如语者不诳语者不 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0892c" n="0892c"/> <lb ed="X" n="0892c01"/><lb ed="R092" n="0858a02"/>异语者须菩提<persName>如来</persName>所得法此法无实无虚须菩提 <lb ed="X" n="0892c02"/><lb ed="R092" n="0858a03"/>若菩萨心住于法而行佈施如人入暗则无所见若 <lb ed="X" n="0892c03"/><lb ed="R092" n="0858a04"/>菩萨心不住法而行佈施如人有目日光明照见种 <lb ed="X" n="0892c04"/><lb ed="R092" n="0858a05"/>种色须菩提当来之世若有善男子善女人。能于此 <lb ed="X" n="0892c05"/><lb ed="R092" n="0858a06"/>经受持读诵则为<persName>如来</persName>以<persName>佛</persName>智慧悉知是人悉见是 <lb ed="X" n="0892c06"/><lb ed="R092" n="0858a07"/>人皆得成就无量无边功德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0892c07"/><lb ed="R092" n="0858a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0892c0701">註 真语。不妄也。实语。不虚也。如语。称理而语也。 <lb ed="X" n="0892c08"/><lb ed="R092" n="0858a09"/>不诳。非诡托欺伪之言。不异。不涉怪异。亦无互异 <lb ed="X" n="0892c09"/><lb ed="R092" n="0858a10"/>也。<persName>如来</persName>所语之法。即<persName>如来</persName>所得之法。法乃无为真 <lb ed="X" n="0892c10"/><lb ed="R092" n="0858a11"/>如之法也。法体空寂。无相可得。故云无实。非相即 <lb ed="X" n="0892c11"/><lb ed="R092" n="0858a12"/>相。有真空体。故云无虚。虚实二字。合说有味。虚中 <lb ed="X" n="0892c12"/><lb ed="R092" n="0858a13"/>悟出实际。实中悟出虚理。虚实相形。乃成<persName>如来</persName>妙 <lb ed="X" n="0892c13"/><lb ed="R092" n="0858a14"/>法。住则著相。为烦恼所障。故云入暗。无住则人我 <lb ed="X" n="0892c14"/><lb ed="R092" n="0858a15"/>两忘。智光独照。故云见种种色。未言離相持经功 <lb ed="X" n="0892c15"/><lb ed="R092" n="0858a16"/>德。以印可空生第一稀有功德之语。起下段之義。</p> <lb ed="X" n="0892c16"/><lb ed="R092" n="0858a17"/><p xml:id="pX25p0892c1601">论 此揭出即空不空之<persName>如来</persName>藏。以见離相。即生 <lb ed="X" n="0892c17"/><lb ed="R092" n="0858a18"/>实相。欲人不住于相。以成就功德也。<persName>如来</persName>所说法。 <lb ed="X" n="0892c18"/><lb ed="R092" n="0858b01"/>总是无上菩提。欲人了悟<persName>佛</persName>法。实则堕入常见。虚 <lb ed="X" n="0892c19"/><lb ed="R092" n="0858b02"/>则堕入断见。心体无相。不可言实。妙用无方。不可 <lb ed="X" n="0892c20"/><lb ed="R092" n="0858b03"/>言虚。真空妙用。法性如是。即应无所住行于佈施 <lb ed="X" n="0892c21"/><lb ed="R092" n="0858b04"/>也。心住于法者。于因中未净六尘。谓行善可以作 <lb ed="X" n="0892c22"/><lb ed="R092" n="0858b05"/>福。于<persName>佛</persName>道神妙感通。智慧觉人之本量。犹未梦见。 <lb ed="X" n="0892c23"/><lb ed="R092" n="0858b06"/>若此心全从一片慈悲中流出。迎機善导。辗转济 <lb ed="X" n="0892c24"/><lb ed="R092" n="0858b07"/>人。使五浊众生。咸登彼岸。是乃洞彻源流。性光烛 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0893a" n="0893a"/> <lb ed="X" n="0893a01"/><lb ed="R092" n="0858b08"/>照。此正佈施利益也。得真如由心净。心净由不住 <lb ed="X" n="0893a02"/><lb ed="R092" n="0858b09"/>法。不住法由有智。有智由闻经。当知此经有其勝 <lb ed="X" n="0893a03"/><lb ed="R092" n="0858b10"/>德。故须赞歎以示将来也。</p> <lb ed="X" n="0893a04"/><lb ed="R092" n="0858b11"/><p xml:id="pX25p0893a0401">讲 <persName>佛</persName>曰。我<persName>如来</persName>所说般若波罗蜜者。皆无上菩 <lb ed="X" n="0893a05"/><lb ed="R092" n="0858b12"/>提。了悟本性。真而不妄。实而不虚。如如而不变其 <lb ed="X" n="0893a06"/><lb ed="R092" n="0858b13"/>词。非欺诳之言。非异常之论。<persName>如来</persName>所以得此般若 <lb ed="X" n="0893a07"/><lb ed="R092" n="0858b14"/>法者。只是空。无所空之心法。将以法为实耶。真体 <lb ed="X" n="0893a08"/><lb ed="R092" n="0858b15"/>空寂。本无实也。以法为虚耶。妙用无方。亦无虚也。 <lb ed="X" n="0893a09"/><lb ed="R092" n="0858b16"/>故修行菩萨。当悟真空。不宜有所住著。以为佈施。 <lb ed="X" n="0893a10"/><lb ed="R092" n="0858b17"/>若心著于法而行佈施。则四相未空。为无明障。如 <lb ed="X" n="0893a11"/><lb ed="R092" n="0858b18"/>人人暗室中。昏无所见矣。若心无所著而行佈施。 <lb ed="X" n="0893a12"/><lb ed="R092" n="0859a01"/>则圆。悟<persName>如来</persName>。洞达无碍。如人有眼目。又得杲日当 <lb ed="X" n="0893a13"/><lb ed="R092" n="0859a02"/>空。见种种色矣。若後世有善男女。能受持读诵此 <lb ed="X" n="0893a14"/><lb ed="R092" n="0859a03"/>经。直下顿悟真空。即到菩提觉位。为自性<persName>如来</persName>。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0893a15"/><lb ed="R092" n="0859a04"/>以智慧之目。尽知尽见。岂不成就无量无边功德 <lb ed="X" n="0893a16"/><lb ed="R092" n="0859a05"/>哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0893a17"/><lb ed="R092" n="0859a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0893a1701"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0893b01" n="0893b01"/>须菩提若有善男子善女人初日分以恒河沙等身 <lb ed="X" n="0893a18"/><lb ed="R092" n="0859a07"/>佈施中日分复以恒河沙等身佈施後日分亦以恒 <lb ed="X" n="0893a19"/><lb ed="R092" n="0859a08"/>河沙等身佈施如是无量百千万亿劫以身佈施若 <lb ed="X" n="0893a20"/><lb ed="R092" n="0859a09"/>复有人闻此经典信心不逆其福勝彼何况书写受 <lb ed="X" n="0893a21"/><lb ed="R092" n="0859a10"/>持读诵为人解说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0893a22"/><lb ed="R092" n="0859a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0893a2201">註 初日中日後日。以一日言。早中晚三时也。恒 <lb ed="X" n="0893a23"/><lb ed="R092" n="0859a12"/>河沙言其多。无量劫言其久。皆备喩也。<persName>佛</persName>所谓捨 <lb ed="X" n="0893a24"/><lb ed="R092" n="0859a13"/>身佈施。非真有此事。即儒家损<anchor xml:id="nkr_note_add_0893a2401" n="0893a2401"/><anchor xml:id="beg0893a2401" n="0893a2401"/>己<anchor xml:id="end0893a2401"/>益人之说。信心。 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0893b" n="0893b"/> <lb ed="X" n="0893b01"/><lb ed="R092" n="0859a14"/>即前信心淸净。不逆。即前不惊不怖不畏。是与般 <lb ed="X" n="0893b02"/><lb ed="R092" n="0859a15"/>若契合。一心随顺也。闻经信心。无有违逆。只是耳 <lb ed="X" n="0893b03"/><lb ed="R092" n="0859a16"/>根勝也。何况六根淸净。又有勝焉者。书写手具般 <lb ed="X" n="0893b04"/><lb ed="R092" n="0859a17"/>若身根勝也。受持心具般若意根勝也。读诵口具 <lb ed="X" n="0893b05"/><lb ed="R092" n="0859a18"/>般若舌根勝也。此自利之功。至为人解说。又是利 <lb ed="X" n="0893b06"/><lb ed="R092" n="0859b01"/>他之德。</p> <lb ed="X" n="0893b07"/><lb ed="R092" n="0859b02"/><p xml:id="pX25p0893b0701">论 此第四番挍量福德也。但捨身命。不能见性。 <lb ed="X" n="0893b08"/><lb ed="R092" n="0859b03"/>仍为有漏业因。闻经信心。顿见自性。一志修行。更 <lb ed="X" n="0893b09"/><lb ed="R092" n="0859b04"/>无退转。此人得般若之福。大勝命施之福。书写持 <lb ed="X" n="0893b10"/><lb ed="R092" n="0859b05"/>说。是从般若光中流出。语言文字。代<persName>佛</persName>宣扬。非徒 <lb ed="X" n="0893b11"/><lb ed="R092" n="0859b06"/>纸上陈言。依文解義可比。</p> <lb ed="X" n="0893b12"/><lb ed="R092" n="0859b07"/><p xml:id="pX25p0893b1201">讲 <persName>佛</persName>言设有善男女。于一日之<anchor xml:id="nkr_note_add_0893b1201" n="0893b1201"/><anchor xml:id="beg0893b1201" n="0893b1201"/>间<anchor xml:id="end0893b1201"/>。以恒河沙等 <lb ed="X" n="0893b13"/><lb ed="R092" n="0859b08"/>身命。三度佈施。至于无量数劫。则福报曷可勝言。 <lb ed="X" n="0893b14"/><lb ed="R092" n="0859b09"/>然止能受世间顽福耳。若有人闻此经。既信于心。 <lb ed="X" n="0893b15"/><lb ed="R092" n="0859b10"/>不违其说。其福尙勝捨身之福。何况书写章句。而 <lb ed="X" n="0893b16"/><lb ed="R092" n="0859b11"/>寻绎其言。受持读诵。而解悟其理。又以是经与人 <lb ed="X" n="0893b17"/><lb ed="R092" n="0859b12"/>解说其義。则不徒自明<anchor xml:id="nkr_note_add_0893b1701" n="0893b1701"/><anchor xml:id="beg0893b1701" n="0893b1701"/>己<anchor xml:id="end0893b1701"/>性。且教人各见其性。善 <lb ed="X" n="0893b18"/><lb ed="R092" n="0859b13"/>根纯熟。利益无穷。其福岂有限量哉。</p> <lb ed="X" n="0893b19"/><lb ed="R092" n="0859b14"/><p xml:id="pX25p0893b1901">彙解 自深解義趣至此。凡七节为一段。空生闻 <lb ed="X" n="0893b20"/><lb ed="R092" n="0859b15"/>般若经名之後。自陈悟解。歎信经之人。生实相。征 <lb ed="X" n="0893b21"/><lb ed="R092" n="0859b16"/>離相。为第一稀有。<persName>佛</persName>因言实相般若。为六度第一。 <lb ed="X" n="0893b22"/><lb ed="R092" n="0859b17"/>复擧忍辱佈施以例其馀。教以从解起行。于六波 <lb ed="X" n="0893b23"/><lb ed="R092" n="0859b18"/>罗蜜上。一一離相发心。以利益众生。而以无实无 <lb ed="X" n="0893b24"/><lb ed="R092" n="0860a01"/>虚。括般若之宗旨。无实。则万法皆空。離相是也。无 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0893c" n="0893c"/> <lb ed="X" n="0893c01"/><lb ed="R092" n="0860a02"/>虚。则一真常住实相是也。正是菩提妙境。又借入 <lb ed="X" n="0893c02"/><lb ed="R092" n="0860a03"/>暗处明。推明相无可住之故。复挍量福德一番。以 <lb ed="X" n="0893c03"/><lb ed="R092" n="0860a04"/>见般若能人<anchor xml:id="nkr_note_add_0893c0301" n="0893c0301"/><anchor xml:id="beg0893c0301" n="0893c0301"/>己<anchor xml:id="end0893c0301"/>兼成。非捨命所能及也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0893c04"/><lb ed="R092" n="0860a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0893c0401">须菩提以要言之是经有不可思议不可称量无边 <lb ed="X" n="0893c05"/><lb ed="R092" n="0860a06"/>功德<persName>如来</persName>为发大乘者说为发最上乘者说若有人 <lb ed="X" n="0893c06"/><lb ed="R092" n="0860a07"/>能受持读诵廣为人说<persName>如来</persName>悉知是人悉见是人皆 <lb ed="X" n="0893c07"/><lb ed="R092" n="0860a08"/>得成就不可量不可称无有边不可思议功德如是 <lb ed="X" n="0893c08"/><lb ed="R092" n="0860a09"/>人等即为荷担<persName>如来</persName>阿耨多罗三藐三菩提何以故 <lb ed="X" n="0893c09"/><lb ed="R092" n="0860a10"/>须菩提若乐小法者著我见人见众生见寿者见则 <lb ed="X" n="0893c10"/><lb ed="R092" n="0860a11"/>于此经不能听受读诵为人解说须菩提在在处处 <lb ed="X" n="0893c11"/><lb ed="R092" n="0860a12"/>若有此经一切世间天人阿修罗所<persName>应供</persName>养当知此 <lb ed="X" n="0893c12"/><lb ed="R092" n="0860a13"/>处即为是塔皆应恭敬作礼围绕以诸花香而散其 <lb ed="X" n="0893c13"/><lb ed="R092" n="0860a14"/>处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0893c14"/><lb ed="R092" n="0860a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0893c1401">註 要。宗也。语必归宗也。是经。即文字中所诠实 <lb ed="X" n="0893c15"/><lb ed="R092" n="0860a16"/>相般若也。乘即车乘。取法轮转通之義。大乘。菩萨 <lb ed="X" n="0893c16"/><lb ed="R092" n="0860a17"/>乘也。最上乘。<persName>佛</persName>乘也。六祖曰。法无三乘。人心自有 <lb ed="X" n="0893c17"/><lb ed="R092" n="0860a18"/>差等。见闻转诵。是小乘。悟法解義。是中乘。依法修 <lb ed="X" n="0893c18"/><lb ed="R092" n="0860b01"/>行。是大乘。万法尽通。万行具备。一切不染。離诸法 <lb ed="X" n="0893c19"/><lb ed="R092" n="0860b02"/>相。一无所得。名最上乘。发。谓修行人发心也。上功 <lb ed="X" n="0893c20"/><lb ed="R092" n="0860b03"/>德。以经中自有之功德言。下以人所成就之功德 <lb ed="X" n="0893c21"/><lb ed="R092" n="0860b04"/>言。荷担。直将<persName>佛</persName>法肩承在身上也。小法外道也。前 <lb ed="X" n="0893c22"/><lb ed="R092" n="0860b05"/>言四相。主六尘说。尙粗。此言四见。主六根说。稍细。 <lb ed="X" n="0893c23"/><lb ed="R092" n="0860b06"/>妄见又为妄相根本。前言塔庙。是说经处。此是有 <lb ed="X" n="0893c24"/><lb ed="R092" n="0860b07"/>经处。各有分别。诸花香。谓宝花妙香也。</p> <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0894a" n="0894a"/> <lb ed="X" n="0894a01"/><lb ed="R092" n="0860b08"/><p xml:id="pX25p0894a0101">论 此总承上文。言是经微妙。唯发大乘人。能荷 <lb ed="X" n="0894a02"/><lb ed="R092" n="0860b09"/>担<persName>佛</persName>法也。发大乘。最上乘。即是发阿耨多罗三藐 <lb ed="X" n="0894a03"/><lb ed="R092" n="0860b10"/>三菩提心。菩萨为<anchor xml:id="nkr_note_add_0894a0301" n="0894a0301"/><anchor xml:id="beg0894a0301" n="0894a0301"/>已<anchor xml:id="end0894a0301"/>发最上乘人。善男女为能发 <lb ed="X" n="0894a04"/><lb ed="R092" n="0860b11"/>最上乘人。众生为未发最上乘人。然未发上乘。实 <lb ed="X" n="0894a05"/><lb ed="R092" n="0860b12"/>是能发上乘者。<persName>如来</persName>护嘱菩萨。为<anchor xml:id="nkr_note_add_0894a0501" n="0894a0501"/><anchor xml:id="beg0894a0501" n="0894a0501"/>已<anchor xml:id="end0894a0501"/>发上乘者说。 <lb ed="X" n="0894a06"/><lb ed="R092" n="0860b13"/>正为能发上乘未发上乘者说也。荷担者。以菩提 <lb ed="X" n="0894a07"/><lb ed="R092" n="0860b14"/>本于<persName>如来</persName>。示正法授受之宗。<persName>如来</persName>护念付嘱。专是 <lb ed="X" n="0894a08"/><lb ed="R092" n="0860b15"/>求荷担之人。末言此经具<persName>佛</persName>全身。但流佈处。即是 <lb ed="X" n="0894a09"/><lb ed="R092" n="0860b16"/>法身常住。收足持经之義。圆满周遍。盖尽人望之 <lb ed="X" n="0894a10"/><lb ed="R092" n="0860b17"/>矣。</p> <lb ed="X" n="0894a11"/><lb ed="R092" n="0860b18"/><p xml:id="pX25p0894a1101">讲 须菩提。要而言之。是经不可以心思口议。不 <lb ed="X" n="0894a12"/><lb ed="R092" n="0861a01"/>可以物称器量。有无边功德。所以<persName>如来</persName>不轻为人 <lb ed="X" n="0894a13"/><lb ed="R092" n="0861a02"/>说。唯为发菩提心。大根器人说也。若果有人受持 <lb ed="X" n="0894a14"/><lb ed="R092" n="0861a03"/>读诵。廣为人说。<persName>如来</persName>悉知之而悉见之。功用德行。 <lb ed="X" n="0894a15"/><lb ed="R092" n="0861a04"/>皆可成就。此人即能以<persName>如来</persName>无上菩提之法。一身 <lb ed="X" n="0894a16"/><lb ed="R092" n="0861a05"/>担任之。岂乐小法者可比哉。盖乐小法者。迷于外 <lb ed="X" n="0894a17"/><lb ed="R092" n="0861a06"/>道不免有人我等见之私。其于真性。茫然不知。故 <lb ed="X" n="0894a18"/><lb ed="R092" n="0861a07"/>不能听受读诵。为人解说也。不知此经普示一切。 <lb ed="X" n="0894a19"/><lb ed="R092" n="0861a08"/>至微至妙。须菩提。在在处处。有此经典。一切世间 <lb ed="X" n="0894a20"/><lb ed="R092" n="0861a09"/>天人阿修罗。为之供养。当知此处。即是<persName>如来</persName>真身。 <lb ed="X" n="0894a21"/><lb ed="R092" n="0861a10"/>舍利宝塔。能使遐迩瞻仰。恭敬而一心严肃。作礼 <lb ed="X" n="0894a22"/><lb ed="R092" n="0861a11"/>而五体投地。围绕而大众皈依。以诸花香而佈散 <lb ed="X" n="0894a23"/><lb ed="R092" n="0861a12"/>于持经之处。则供养可谓至矣。洵乎信心持说者。 <lb ed="X" n="0894a24"/><lb ed="R092" n="0861a13"/>便能荷担菩提也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0894b" n="0894b"/> <lb ed="X" n="0894b01"/><lb ed="R092" n="0861a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0894b0101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0894b01" n="0894b01"/>复次须菩提若善男子善女人受持读诵此经若为 <lb ed="X" n="0894b02"/><lb ed="R092" n="0861a15"/>人轻贱是人先世罪业应堕恶道以今世人轻贱故 <lb ed="X" n="0894b03"/><lb ed="R092" n="0861a16"/>先世罪业即为消灭当得阿耨多罗三藐三菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0894b04"/><lb ed="R092" n="0861a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0894b0401">註 轻贱谓疾病贫穷。小而忧辱。大而死亡皆是。 <lb ed="X" n="0894b05"/><lb ed="R092" n="0861a18"/>先世。指前生。其实昔日向恶。今日向善。在生转换 <lb ed="X" n="0894b06"/><lb ed="R092" n="0861b01"/>一番。亦谓之世。六祖以先世今世。作前念後念。亦 <lb ed="X" n="0894b07"/><lb ed="R092" n="0861b02"/>通恶道。地狱饿鬼畜牲。即三涂也。入福德门。则先 <lb ed="X" n="0894b08"/><lb ed="R092" n="0861b03"/>世罪业消灭。入智慧门。则得阿耨菩提。</p> <lb ed="X" n="0894b09"/><lb ed="R092" n="0861b04"/><p xml:id="pX25p0894b0901">论 上言受持得福。此言受持灭罪。前为大乘言 <lb ed="X" n="0894b10"/><lb ed="R092" n="0861b05"/>功德。此为下乘言果报也。果报之说。最能感动世 <lb ed="X" n="0894b11"/><lb ed="R092" n="0861b06"/>人。故略言之。人见持经者。现生轗轲。受人辱骂轻 <lb ed="X" n="0894b12"/><lb ed="R092" n="0861b07"/>贱。便谓无益而生退阻。故<persName>佛</persName>言因果破之。正为修 <lb ed="X" n="0894b13"/><lb ed="R092" n="0861b08"/>法者坚其志耳。放下屠刀。立地可以成<persName>佛</persName>。无边苦 <lb ed="X" n="0894b14"/><lb ed="R092" n="0861b09"/>海。迴头便即诞登。持经见性。换骨脱胎。所谓莫抛 <lb ed="X" n="0894b15"/><lb ed="R092" n="0861b10"/>造物钧陶外。廣渡无边大法船也。</p> <lb ed="X" n="0894b16"/><lb ed="R092" n="0861b11"/><p xml:id="pX25p0894b1601">讲 持诵此经。宜为天人恭敬。而不免人之轻贱。 <lb ed="X" n="0894b17"/><lb ed="R092" n="0861b12"/>尟不以持诵为无益矣。<persName>佛</persName>故曰。须菩提。人能持诵 <lb ed="X" n="0894b18"/><lb ed="R092" n="0861b13"/>此经。即为荷担正法。应为天人恭敬。若反为人轻 <lb ed="X" n="0894b19"/><lb ed="R092" n="0861b14"/>贱。当是夙世大有罪业。纵贪嗔痴。恣身口意。应堕 <lb ed="X" n="0894b20"/><lb ed="R092" n="0861b15"/>入三恶道中。今仗持经功德。祇受轻贱之罚。前生 <lb ed="X" n="0894b21"/><lb ed="R092" n="0861b16"/>罪业。即为消除。况今觉心一起。罪灭福生。因除果 <lb ed="X" n="0894b22"/><lb ed="R092" n="0861b17"/>现。当得无上菩提矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0894b23"/><lb ed="R092" n="0861b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0894b2301">须菩提我念过去无量阿僧祇劫于燃灯<persName>佛</persName>前得値 <lb ed="X" n="0894b24"/><lb ed="R092" n="0862a01"/>八百四千万亿那由他诸<persName>佛</persName>悉皆供养承事无空过 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0894c" n="0894c"/> <lb ed="X" n="0894c01"/><lb ed="R092" n="0862a02"/>者若复有人于後末世能受持读诵此经所得功德 <lb ed="X" n="0894c02"/><lb ed="R092" n="0862a03"/>于我所供养诸<persName>佛</persName>功德百分不及一千万亿分乃至 <lb ed="X" n="0894c03"/><lb ed="R092" n="0862a04"/>算数譬喩所不能及须菩提若善男子善女人于後 <lb ed="X" n="0894c04"/><lb ed="R092" n="0862a05"/>末世有受持读诵此经所得功德我若具说者或有 <lb ed="X" n="0894c05"/><lb ed="R092" n="0862a06"/>人闻心则狂乱狐疑不信须菩提当知是经義不可 <lb ed="X" n="0894c06"/><lb ed="R092" n="0862a07"/>思议果报亦不可思议。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0894c07"/><lb ed="R092" n="0862a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0894c0701">註 阿僧祇。华言无央数。劫。犹世也。于燃灯<persName>佛</persName>前。 <lb ed="X" n="0894c08"/><lb ed="R092" n="0862a09"/>谓未遇燃灯<persName>佛</persName>以前也。値。犹遇也。那由他。华言一 <lb ed="X" n="0894c09"/><lb ed="R092" n="0862a10"/>万万。具说。详言也。具说功德者。如弥陀经所言极 <lb ed="X" n="0894c10"/><lb ed="R092" n="0862a11"/>乐国土。成就如是功德莊严是也。狂乱。痴妄也。狐 <lb ed="X" n="0894c11"/><lb ed="R092" n="0862a12"/>疑。摇惑也。果报。应验也。</p> <lb ed="X" n="0894c12"/><lb ed="R092" n="0862a13"/><p xml:id="pX25p0894c1201">论 此第五番挍量福德。总结持经功德之不可 <lb ed="X" n="0894c13"/><lb ed="R092" n="0862a14"/>思议也。<persName>佛</persName>复自为贬损。以显受持之功德。供养者 <lb ed="X" n="0894c14"/><lb ed="R092" n="0862a15"/>承事无量<persName>佛</persName>。不如受持者荷担一<persName>如来</persName>。是言供养 <lb ed="X" n="0894c15"/><lb ed="R092" n="0862a16"/>不及受持。非是<persName>佛</persName>不如末世之人也。具说功德。有 <lb ed="X" n="0894c16"/><lb ed="R092" n="0862a17"/>许多感应果报事在。所以易起人狂乱疑惑。然果 <lb ed="X" n="0894c17"/><lb ed="R092" n="0862a18"/>报终不可思议。<persName>佛</persName>不计果报。正极言是经之勝。欲 <lb ed="X" n="0894c18"/><lb ed="R092" n="0862b01"/>坚人信受也。末段是总结。经義二句。又结中之结。</p> <lb ed="X" n="0894c19"/><lb ed="R092" n="0862b02"/><p xml:id="pX25p0894c1901">讲 <persName>佛</persName>言。如我于无央数劫。在燃灯<persName>佛</persName>前。得遇八 <lb ed="X" n="0894c20"/><lb ed="R092" n="0862b03"/>百四千万亿那由他诸<persName>佛</persName>出世。尽供奉而不怠。承 <lb ed="X" n="0894c21"/><lb ed="R092" n="0862b04"/>顺而无违。无有一处空过者。我历事诸<persName>佛</persName>之多如 <lb ed="X" n="0894c22"/><lb ed="R092" n="0862b05"/>此。若後末世。有持经之人。见自本性。永脱轮迴。以 <lb ed="X" n="0894c23"/><lb ed="R092" n="0862b06"/>是功德。较我供<persName>佛</persName>之功德。虽百千万亿分。算数之 <lb ed="X" n="0894c24"/><lb ed="R092" n="0862b07"/>多。譬喩之廣。皆不及持经功德之一分也。若善男 <pb ed="X" xml:id="X25.0509.0895a" n="0895a"/> <lb ed="X" n="0895a01"/><lb ed="R092" n="0862b08"/>女。于末法时。受持读诵。所得功德。我若具言其详。 <lb ed="X" n="0895a02"/><lb ed="R092" n="0862b09"/>下根人闻之。生痴妄心。否则疑惑不信。必以我言 <lb ed="X" n="0895a03"/><lb ed="R092" n="0862b10"/>为夸矣。当知此经之義趣。与功德之果报。皆不可 <lb ed="X" n="0895a04"/><lb ed="R092" n="0862b11"/>以心思口议哉。</p> <lb ed="X" n="0895a05"/><lb ed="R092" n="0862b12"/><p xml:id="pX25p0895a0501">彙解 自以要言之至此。凡三节为一段。总承上 <lb ed="X" n="0895a06"/><lb ed="R092" n="0862b13"/>文。言是经之勝。在于无相。人能離。相发心。受持廣 <lb ed="X" n="0895a07"/><lb ed="R092" n="0862b14"/>说。与乐小法者。何啼霄壤。成就功德。荷担<persName>如来</persName>。罪 <lb ed="X" n="0895a08"/><lb ed="R092" n="0862b15"/>业消除。得成正觉。岂供养诸<persName>佛</persName>所可及哉。此後赞 <lb ed="X" n="0895a09"/><lb ed="R092" n="0862b16"/>歎俱绝。故叠以不可思议结之。</p><p xml:id="pX25p0895a0913" cb:place="inline">〇自篇首须菩提 <lb ed="X" n="0895a10"/><lb ed="R092" n="0862b17"/>问安住降伏<persName>佛</persName>示以无相之旨经義<anchor xml:id="nkr_note_add_0895a1001" n="0895a1001"/><anchor xml:id="beg0895a1001" n="0895a1001"/>已<anchor xml:id="end0895a1001"/>是了然随 <lb ed="X" n="0895a11"/><lb ed="R092" n="0862b18"/>因善现问实信。请经名。愿众生後世生实相。证離 <lb ed="X" n="0895a12"/><lb ed="R092" n="0863a01"/>相。而<persName>如来</persName>随機指示。大要教人生淸净心。乃可证 <lb ed="X" n="0895a13"/><lb ed="R092" n="0863a02"/>菩提也。末段极赞歎持说功德之勝。坚人净信。住 <lb ed="X" n="0895a14"/><lb ed="R092" n="0863a03"/>降之義。至此<anchor xml:id="nkr_note_add_0895a1401" n="0895a1401"/><anchor xml:id="beg0895a1401" n="0895a1401"/>已<anchor xml:id="end0895a1401"/>。尽是为经之上卷。以下只就上篇 <lb ed="X" n="0895a15"/><lb ed="R092" n="0863a04"/>意而反复申明之慈悲深重不厌再三。固非复说 <lb ed="X" n="0895a16"/><lb ed="R092" n="0863a05"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0895a17"/><lb ed="R092" n="0863a06"/> <lb ed="X" n="0895a18"/><lb ed="R092" n="0863a07"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金刚般若波罗蜜经<note place="inline">卷上</note></cb:jhead></cb:juan> </cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0878b1301" to="#end0878b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0878c1201" to="#end0878c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">穊</lem><rdg wit="#wit.orig">槪</rdg></app> <app from="#beg0879a0201" to="#end0879a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app> <app from="#beg0879a0801" to="#end0879a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0879a1001" to="#end0879a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app> <app from="#beg0879a1201" to="#end0879a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0879a1901" to="#end0879a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0879b0201" to="#end0879b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app> <app from="#beg0879b0601" to="#end0879b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app> <app from="#beg0879b1401" to="#end0879b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app> <app from="#beg0880b1301" to="#end0880b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0880b1401" to="#end0880b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0880c1601" to="#end0880c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0881a0801" to="#end0881a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0881c1101" to="#end0881c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0882a1501" to="#end0882a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0882c1901" to="#end0882c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0882c1902" to="#end0882c1902"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0883b1701" to="#end0883b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0883b2301" to="#end0883b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0884b1601" to="#end0884b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0884c0401" to="#end0884c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0884c1301" to="#end0884c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0885c0201" to="#end0885c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0885c0601" to="#end0885c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0886a1301" to="#end0886a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0886a1501" to="#end0886a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0886a1502" to="#end0886a1502"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0886b0801" to="#end0886b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0886b1501" to="#end0886b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0886b2201" to="#end0886b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0887a0601" to="#end0887a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0887a1601" to="#end0887a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0888a0801" to="#end0888a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0888a1101" to="#end0888a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0888b0901" to="#end0888b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0888c0901" to="#end0888c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0889a0201" to="#end0889a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0889a1501" to="#end0889a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0889a2201" to="#end0889a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0889b1701" to="#end0889b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0890a0901" to="#end0890a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0890b1401" to="#end0890b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0890c0301" to="#end0890c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0891c2401" to="#end0891c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0892a0501" to="#end0892a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0893a2401" to="#end0893a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0893b1201" to="#end0893b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">间</lem><rdg wit="#wit.orig">问</rdg></app> <app from="#beg0893b1701" to="#end0893b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0893c0301" to="#end0893c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0894a0301" to="#end0894a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0894a0501" to="#end0894a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0895a1001" to="#end0895a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0895a1401" to="#end0895a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0878001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0878001">阿疑陀</note> <note n="0880b01" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0880b01">法会因由分第一</note> <note n="0880b02" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0880b02">善现启请分第二</note> <note n="0881b01" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0881b01">大乘正宗分第三</note> <note n="0882b01" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0882b01">妙行无住分第四</note> <note n="0883b01" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0883b01">如理实见分第五</note> <note n="0883b02" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0883b02">正信稀有分第六</note> <note n="0884b01" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0884b01">无得无说分第七</note> <note n="0885b01" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0885b01">依法出生分第八</note> <note n="0885b02" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0885b02">一相无相分第九</note> <note n="0885b03" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0885b03">莊严净土分第十</note> <note n="0887b01" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0887b01">无为福勝分第十一</note> <note n="0888b01" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0888b01">尊重正教分第十二</note> <note n="0888b02" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0888b02">如法受持分第十三</note> <note n="0890b01" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0890b01">離相寂灭分第十四</note> <note n="0893b01" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0893b01">持经功德分第十五</note> <note n="0894b01" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0894b01">能净业障分第十六</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0878b1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0878b1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0878c1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0878c1201">穊【CB】，槪【卍续】</note> <note n="0879a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0879a0201">［－］【CB】，一【卍续】</note> <note n="0879a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0879a0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0879a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0879a1001">［－］【CB】，一【卍续】</note> <note n="0879a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0879a1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0879a1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0879a1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0879b0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0879b0201">［－］【CB】，一【卍续】</note> <note n="0879b0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0879b0601">［－］【CB】，一【卍续】</note> <note n="0879b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0879b1401">［－］【CB】，一【卍续】</note> <note n="0880b1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0880b1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0880b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0880b1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0880c1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0880c1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0881a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0881a0801">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0881c1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0881c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0882a1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0882a1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0882c1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0882c1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0882c1902" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0882c1902">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0883b1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0883b1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0883b2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0883b2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0884b1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0884b1601">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0884c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0884c0401">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0884c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0884c1301">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0885c0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0885c0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0885c0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0885c0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0886a1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0886a1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0886a1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0886a1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0886a1502" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0886a1502">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0886b0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0886b0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0886b1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0886b1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0886b2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0886b2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0887a0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0887a0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0887a1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0887a1601">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0888a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0888a0801">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0888a1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0888a1101">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0888b0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0888b0901">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0888c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0888c0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0889a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0889a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0889a1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0889a1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0889a2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0889a2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0889b1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0889b1701">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0890a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0890a0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0890b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0890b1401">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0890c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0890c0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0891c2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0891c2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0892a0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0892a0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0893a2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0893a2401">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0893b1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0893b1201">间【CB】，问【卍续】</note> <note n="0893b1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0893b1701">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0893c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0893c0301">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0894a0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0894a0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0894a0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0894a0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0895a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0895a1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0895a1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0895a1401">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>